Obstructie van chaebol

De Zuid-Koreaanse economie herstelt zich van de crisis. Consumenten kopen weer massaal auto's en overheidsuitgaven geven een extra injectie. Maar de grote chaebol (conglome- raten) proberen overheids- maatregelen te omzeilen.

Optimisme is weer teruggekeerd in de Zuid-Koreaanse economie. Zelfs oorlogshandelingen met de vijandige buur Noord-Korea, waarbij afgelopen week een Noord-Koreaans marineschip naar de zeebodem werd geschoten, doen daar niets aan af. ,,Niemand raakt daar van in paniek. De beurskoersen hielden even halt en stegen de volgende dag gewoon verder'', zegt een lachende beurshandelaar Lee Mun-yong tijdens een korte lunchpauze in Seouls financiële centrum. De afgelopen 12 maanden is de Zuid-Koreaanse beursindex met ruim 250 procent gestegen. ,,Maar ook al groeit de economie weer, het is nog veel te vroeg om te zeggen dat de crisis over is'', zegt econoom Jeong Yong-tak van het effectenhuis Hannuri in een van de spiegelende kantoortorens in de buurt. De 4,6 procent groei van de Zuid-Koreaanse economie in het eerste kwartaal _ na een krimp van 5,8 procent vorig jaar _ staat op twee pijlers: particuliere consumptie en overheidsuitgaven. Maar de groei van consumptie is vooral een ,,technisch herstel'', aldus Jeong, ,,want zij bestaat voor een belangrijk deel uit uitgestelde aankopen.''

Het uitbreken van de schuldencrisis eind 1997 gaf de Zuid-Koreanen een grote schok waardoor de consumptie volledig inzakte. Zo was de verkoop van nieuwe auto's afgelopen maand bijna het dubbele van dezelfde maand vorig jaar. Maar deze groei ten opzichte van een jaar geleden is groei ten opzichte van een zeer laag niveau.

Een werkelijk herstel hangt in de ogen van Jeong af van de herstructurering van de chaebol, de grote conglomeraten van Korea. ,,Als dat succesvol verloopt is de crisis over, maar het is nog lang niet zeker of dat gebeurt'', zegt Jeong. De chaebol lijden aan torenhoge schulden en overcapaciteit. Op last van de overheid moeten ze de schulden terugbrengen en zich concentreren op kernactiviteiten. Dit gaat via de zogenoemde big deals waarbij fabrieken worden geruild, zodat de een zich kan concentreren op bijvoorbeeld autoproductie en de ander op electronica. ,,Deze ruilen zullen uiteindelijk wel plaats hebben maar dan nog blijven de problemen van overcapaciteit en herstel van de winstgevendheid over, zegt Jeong.

De grote chaebol hebben recentelijk een slag gewonnen in de strijd met de overheid over herstructurering. Ze moeten hun schulden terugbrengen, maar berekend als percentage van hun eigen vermogen. In plaats van het terugbrengen van de schulden zijn ze dus hard aan de slag gegaan om juist het eigen vermogen te vergroten via aandelenuitgifte. Vergeleken met een jaar eerder steeg de aandelenuitgifte van de dertig grote chaebol met bijna 70 procent in de twaalf maanden tot april 1999, zo maakte de Koreaanse Fair Trade Commission afgelopen week bekend. ,,Dit is slecht nieuws voor de Koreaanse economie want hiermee proberen ze hun zwakke dochterondernemingen te redden in plaats van hun eigen winstgevendheid te verbeteren door ze af te stoten'', meent Jeong.

Met aandelenuitgifte omzeilen de chaebol de banken die de overheid tracht te gebruiken om de big deals af te dwingen. Zo beval Lee Hun-jae, hoofd van de Financial Supervisory Commission (FSC), in december alle banken om leningen aan het LG-concern te staken toen LG niet van zins leek afstand te doen van zijn halfgeleider-operatie. Een week later ging LG door de knieën. De FSC is vorig jaar door president Kim Dae-jung opgericht en belast met hervorming van de economie. FSC-voorzitter Lee blijft optimistisch over herstructurering van de chaebol en aanpak van de overcapaciteit. Hij zei in een recent interview met een Zuid-Koreaans blad: ,,Wacht maar tot de big deals rond zijn. Het grote probleem van de Zuid-Koreaanse economie is dat zakelijke overwegingen nimmer de basis hebben gevormd van zakelijke besluiten. Banken financierden uit politieke overwegingen en chaebol opereerden als half-onafhankelijke agenten van een overheid die koste wat het kost het land wilde opstoten in de vaart der volkeren. Nu wil de regering overschakelen naar een zakelijker ingestelde economie maar het dilemma is dat dit slechts kan door overheidsingrijpen.

,,Dreigementen zijn nodig om de big deals door te voeren'', zegt Kwon Jae-jung, hoofd onderzoek van het Korea Institute of Finance, een denktank van de bankwereld. ,,En de overheid moet daarbij wel leiding geven want de grote chaebol hebben zoveel geld van de banken geleend dat de individuele banken afhankelijk van de chaebol zijn geworden en geen macht tegenover hen hebben.''

De chaebols hebben president Kim Dae-jung beloofd te hervormen en uitgebreide herstructureringsplannen aangekondigd. De eind vorige maand nieuw aangetreden minister van Financiën en Economie, Kang Bong-kyun, zei recentelijk dat de herstructurering eind dit jaar moet zijn afgerond. Een aantal kleinere chaebol zijn failliet of gedwongen door een herstructureringsproces heen gejaagd, maar de grote ontsnappen. Afgelopen jaar zijn de twee grootste chaebol, Hyundai en Daewoo, juist in omvang gegroeid en zijn hun schulden gestegen met respectievelijk 17 en 40 procent.