`Naïeve Hermans liep in de fuik van Brussel'

De Europese Commissie onderzoekt of sprake is van ongeoorloofde staatssteun aan computerfabrikant SCI Systems, dat zich begin volgend jaar in Heerenveen vestigt. Leden van Provinciale Staten van Friesland bekritiseren GS, dat onvolledige informatie verstrekte over de risico's van het steunpakket.

Loek Hermans was als commissaris der Koningin in Friesland ,,naïef en onnozel''. Happig op een `grote vis' – vestiging van het Amerikaanse computerassemblagebedrijf SCI Systems – heeft hij zich verkeken op ,,de keiharde Amerikaanse zakenmores''. Zo verklaart Willem Verf, fractieleider van GroenLinks in Provinciale Staten van Friesland, dat SCI zoveel steun van de Friese overheden wist los te peuteren. Op een investering van 65 miljoen gulden zou vijftig tot zestig procent aan ad hoc steunmaatregelen zijn verstrekt, aldus de Europese Commissie.

`Brussel' doet nu onderzoek naar de subsidies. Mocht blijken dat ze onrechtmatig zijn verstrekt, dan zal SCI het geld moeten terugstorten. De Commisie heeft onder meer ,,ernstige twijfels'' over de grondprijs van vijf gulden per vierkante meter, een loonkostensubsidie voor in dienst te nemen langdurig werklozen en betaling van huisvestingskosten van SCI-managers door de gemeente Heerenveen.

SCI kondigde eind 1997 aan dat het zich, als eerste, zou vestigen op het nieuwe Internationaal Bedrijvenpark Friesland (IBF) in Heerenveen. Het bedrijf gaat er computers assembleren voor het Amerikaanse concern Hewlett-Packard. SCI kocht 24 van de tachtig hectare op het IBF. De onderneming begon de productie vorig jaar in een tijdelijke vestiging in Leek, waar ze inmiddels 500 mensen aan het werk heeft. Op den duur moet de computerfabrikant in Heerenveen werk bieden aan duizend tot 1.600 mensen.

Uit een onlangs uitgelekte vertrouwelijke notitie van het Friese college van Gedeputeerde Staten van begin 1998 blijkt dat het college op de hoogte was van het risico dat het door Brussel ,,toegestane investeringsplafond'' zou worden overschreden. In de notitie wordt tevens gewaarschuwd dat de Europese Commissie een aan SCI toegezegde loonkostensubsidie wel eens als investeringssubsidie zou kunnen aanmerken. Tot voor kort verklaarden GS echter steeds dat de subsidies `Brussel-proof' waren.

Begin vorig jaar kwam de provincie met een `2000-banenplan', dat nu in Brussel onder vuur ligt. Dat plan voorziet bedrijven van een loonkostensubsidie ter grootte van 10.000 tot 18.000 gulden voor elke langdurig werkloze die ze aannemen. De provincie bracht het als algemene maatregel, maar de Europese Commissie zet daar vraagtekens bij; het plan lijkt speciaal voor SCI in het leven geroepen. De onderneming nam in Leek 395 langdurige werklozen en 43 banenpoolers en mensen met een Melkertbaan in dienst en ontving hiervoor tevoren een groot subsidiebedrag.

Provinciale Staten was onaangenaam verrast. ,,Als dat zo is, kan dat natuurlijk niet'', oordeelt fractievoorzitter Jan van der Baan van de Frysk Nasjonale Partij (FNP). ,,Je kunt niet op voorhand al iets krijgen als je nog geen mensen in dienst hebt. We praten hier wel over gemeenschapsgeld.''

Verf van GroenLinks en Van der Baan overwegen tijdens de statenvergadering op 7 juli een motie van wantrouwen in te dienen tegen verantwoordelijk gedeputeerde Gerard van Klaveren (VVD). Volgens beide statenleden hebben GS belangrijke informatie verzwegen voor de Staten. Verf: ,,Uit die geheime notulen blijkt dat er risico's kleefden aan het banenplan. Hadden we dit geweten, dan hadden wij tegen gestemd. De overheid moet geen wildwest gaan spelen met subsidies.''

Gedeputeerde Van Klaveren wil niet reageren op ,,oprispingen'' van Verf. ,,De zaak ligt in Brussel, de Nederlandse regering heeft geantwoord op vragen van de Europese Commissie. Ik geef geen commentaar.''

Verf kritiseert ook de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM), die SCI naar Friesland haalde. Volgens hem had die het risico van te hoge subsidies moeten voorzien. ,,Als de NOM zó suffig is dat ze de provinciale overheid in de fuik laat lopen, waar hebben we ze dan voor?'' Hij wijst in dit verband op het chemische bedrijf FMC in Delfzijl, dat een aantal jaren terug van Brussel bijna 6,5 miljoen gulden aan subsidies moest terugbetalen. Het had grond verworven voor één gulden per vierkante meter, waar Brussel de waarde ervan negen maal hoger taxeerde.

Adjunct-directeur Jan van Tuinen van de NOM wil niet ingaan op Verfs aantijgingen. ,,Met zijn kritiek moet hij bij Gedeputeerde Staten zijn.'' Wel zegt hij zich te ergeren aan de ophef over de steun aan SCI. ,,Ik vind dat er zo langzamerhand een hijgerig sfeertje rond dit project hangt.''

De 20 procent investeringspremie en de grondprijs van vijf gulden per vierkante meter zijn billijk, vindt hij. ,,We hebben het hier over boerenland en geen bouwrijpe grond. De grond is tot twee keer toe getaxeerd door internationaal opererende makelaars.''

Bovendien moest het nieuwe bedrijvenpark waar SCI zich als eerste vestigt ,,op de kaart worden gezet''. Daarom was een ,,scherpe'' grondprijs nodig. SCI is ,,absoluut een trekker'', beklemtoont Van Tuinen. Nieuwe gegadigden betalen nu dertig tot 35 gulden vierkante meter. Van Tuinen twijfelt er niet aan dat de Europese Commissie de steunmaatregelen zal goedkeuren. ,,Die zijn algemeen en generiek en passen binnen de Brusselse kaders.''

En als Brussel oordeelt dat ze niet door de beugel kunnen? Van Tuinen: ,,Dan zal dat gigantische implicaties hebben voor het Nederlandse arbeidsmarktbeleid. Dat betekent dat het gedaan is met aanloopcompensaties voor bedrijven. Bedrijven zullen dan geen beroep meer kunnen doen op Arbeidsvoorziening voor het in dienst nemen van langdurig werklozen tegen een vergoeding voor aanloopkosten.''

Hij onderstreept dat SCI ,,een vliegende start'' moest maken. ,,Binnen een half jaar had men 500 veelal langdurig werklozen in dienst. Die mensen moeten opgeleid en begeleid worden.''

Volgens Van Tuinen, die de komst van het Amerikaanse bedrijf destijds als ,,megaklapper'' presenteerde, mag Friesland blij zijn dat het provinciale bestuur zo adequaat handelde. ,,Zestig procent van de werklozen in Friesland is dat langdurig en zestig procent is laaggeschoold. Met die kennis is het niet raar dat je een bedrijf als SCI, dat deze mensen aan werk helpt, stimuleert naar Friesland te komen. De werknemers van SCI lopen heel gelukkig en enthousiast over de werkvloer.''