Vier keer Ellington

,,Wat heeft het voor zin zijn oude opnamen minutieus te copiëren als hij dat zelf niet eens probeerde? Als Ellington in de jaren '60 Black and Tan Fantasy speelde, dan deed hij dat bewust anders dan dertig jaar eerder. Soms werden arrangementen ingrijpend gewijzigd, bijvoorbeeld dat van Mood Indigo.''Trompettist Wynton Marsalis (New Orleans 1961) maakte naam in de Jazz Messengers van Art Blakey, kwam al snel onder contract bij het label Columbia en was in '84 de eerste musicus die voor zowel jazz als klassiek een Grammy won. Zijn concertante opera Blood on the Fields,waarmee hij in '97 ook in het Concertgebouw stond, was een stoutmoedige poging Duke Ellington in grootsheid te evenaren. Na Gunther Schuller in '95 is hij de tweede Amerikaanse componist/arrangeur die zich in Nederland samen met het Lincoln Jazz Orchestra uitgebreid aan Duke Ellington gaat wijden tijdens het festival `American Adventures', dat van 22 juni t/m 4 juni plaatsvindt op verschillende lokaties in Amsterdam, onder andere het Concertgebouw.

,,Schuller ken ik al vele jaren; hij adviseerde me toen ik zeventien was om naar Tanglewood te gaan. Ik hem een enorme bewondering voor hem, maar over het conserveren van Ellingtons `klassieke' periode ben ik het volstrekt met hem oneens. Ik wil niet klinken als een oude plaat; ik wil spelen zoals Ellington zelf, dat wil zeggen telkens anders. Ik gebruik de originele arrangementen maar de uitwerking ervan kan flink verschillen van wat de Ellington band ermee deed. De globale interpretatie is van mij maar dan zijn er nog de solisten die er hun stempel op zullen zetten. We plannen niet wie waar soleert, ik word graag verrast door wat er gebeurt.

,,Op de openingsavond doen we uitsluitend korte stukken waaronder composities uit de jaren '20, bijvoorbeeld het befaamde The Mooche. Op woensdag spelen we integraal twee langere werken, de Far East Suite en Such Sweet Thunder. Die suites zijn van veel recenter datum, maar toch wil ik onder geen beding dat Wes Anderson probeert te klinken als Johnny Hodges of dat Wycliffe Gordon op trombone Quentin Jackson imiteert. Ze zullen soms aan die musici doen denken maar dan zoals Cootie Williams op Bubber Miley leek; als een zoon die wel iets van zijn vader heeft maar ook hoogst persoonlijke trekjes vertoont.

,,Het kinderconcert `Who is Duke Ellington?' gaat over wie hij was, hoe hij opgroeide, waar hij in geloofde en hoe hij bouwde aan zijn muziek. Er zit dus wel iets educatiefs in, zoals in de tv-serie `What is jazz?' maar het is in de eerste plaats een gewoon concert. Het is niet de bedoeling dat er kinderen op het podium mee gaan doen.

,,Donderdag spelen we de suite The River, geschreven voor een ballet van Alvin Ailey, en de adaptatie die Ellington met Strayhorn maakte van de Peer Gynt Suite van Grieg. Maar het spannendst wordt het na de pauze als we samen met het Koninklijk Concertgebouworkest vier stukken spelen die ik heb gearrangeerd voor big band plus symfonie-orkest. Bij de New-Yorkse première ging er heel wat mis, vooral als gevolg van een slechte balans, maar van zoiets word je alleen maar wijzer. Ook van ons vorig optreden hier in de Grote Zaal met Blood on the Fields hebben we geleerd, namelijk dat we zachter moeten spelen.

,,Passend reageren op situaties, dat is natuurlijk bij uitstek iets waar Ellington bijna vijftig jaar lang mee bezig is geweest. Vergeleken met de barre condities waaronder zijn orkest soms moest spelen hebben wij het tamelijk gemakkelijk. Hij heeft het pad voor ons geëffend. Daarbij mag ik me gelukkig prijzen dat ik net als hij kan vertrouwen op een aantal vaste musici, wat er onverhoopt ook mocht gebeuren.''

American Adventures: muziek van Duke Ellington. 22 en 23/6 (15u en 20.15u) door het Lincoln Center Jazz Orchestra o.l.v. Wynton Marsalis. Op 24/6 met Koninklijk Concertgebouworkest o.l.v. Leonard Slatkin. Concertgebouw, Amsterdam. In de Nieuwe Vleugel van het Stedelijk Museum: American Adventures Center met kassa (020) 6733797; American Food & Drinks en tientallen gratis optredens. Open: 10-0.30 uur (weekeinden

tot 1.30 uur.