Rusland verzoend, maar voor hoelang?

Het Westen en Rusland zijn elkaar gisteren in Keulen weer genaderd na maanden van verdeeldheid over de NAVO-bombardementen. Maar hoe duurzaam is de verzoening?

Na maanden van ergernissen over `Kosovo' was het gisteren in Keulen de dag van verzoening tussen Rusland en het Westen, en de Russische president Jeltsin had daarom speciaal een cadeau meegenomen voor zijn Amerikaanse collega Clinton: een dossier met ooit geclassificeerde gegevens van Russische inlichtingendiensten over president Kennedy, over de moord op JFK en over de vermeende dader Lee Harvey Oswald, die in 1959 naar de Sovjet-Unie vluchtte en drie jaar later terugkeerde naar Amerika. De portee van het dossier was niemand duidelijk, maar Clintons veiligheidsadviseur Sandy Berger gewaagde van een ,,zeer interessant geschenk''.

Zalvende woorden over de relatie tussen het Westen en Rusland spraken de leiders van de G8 's ochtends al uit tijdens de slotzitting van hun driedaagse top, waarvoor Jeltsin zondagmorgen naar Keulen was gevlogen. ,,We moeten ons verzoenen'', zei Jeltsin met een opgezwollen gezicht, nadat hij de laatste trede van de vliegtuigtrap met steun van zijn vrouw en een medewerker was afgestapt.

De lijmpoging slaagde soepel, zo meenden de G8-leiders na afloop. ,,Ik ben weer tussen vrienden'', zei Jeltsin toen hij op zeker moment omringd werd door de Britse premier Blair, de Franse president Chirac en Clinton. ,,Kijk, de twee ijsberen!'', had Clinton gegrapt toen hij bij binnenkomst Jeltsin met de Canadese premier Chrétien aantrof. ,,Het viel mij op toen we samenzaten met president Jeltsin hoe gelukkig en ontspannen iedereen eruit zag'', zei de Franse president Chirac die sprak van ,,opluchting'' en ,,voldoening'' over de afloop.

Nog meer zalvende woorden volgden 's middags toen Clinton en Jeltsin elkaar een uur lang spraken. Ook al ,,heeft Kosovo waarschijnlijk aan weerskanten wat littekens nagelaten'', beide leiders besloten het recente verleden te laten rusten, aldus Berger. Clinton en Jeltsin hadden een ,,warme en geanimeerde'' ontmoeting in een sobere kamer van het Renaissance Hotel, die bij Amerikaanse media de sfeer opriep van een vliegveldhotel.

Ook deze soberheid was geregisseerd. Door de fysieke staat van Jeltsin en bilaterale spanningen van de laatste maanden was deze zeventiende ontmoeting tussen beide leiders nadrukkelijk ontdaan van de uitbundige Hollywood-choreografie van eerdere edities: geen gezamenlijke poses, baden in de menigte of publieke grollen.

Clinton en Jeltsin besloten tot nader ontwapeningsoverleg en herstel van het reguliere contact tussen de Russische premier en de Amerikaanse vice-president, dat beschouwd wordt als het meest productieve overlegorgaan tussen beide landen. En beiden waren na afloop ,,tevreden''.

Daarmee is de ergste crisis tussen het Westen en Rusland sinds het einde van de Koude Oorlog voorbij, zo lijkt de voor de hand liggende conclusie. De oorlog in Kosovo is ten einde, de door Rusland verfoeide NAVO-bombardementen zijn formeel voorbij en Moskou heeft een bemiddelende rol gespeeld bij de totstandkoming van vrede.

Maar hoe duurzaam is het herstel van de relatie? Wie het resultaat van de Russische opstelling van de afgelopen weken inzake Kosovo bekijkt, kan niet anders concluderen dat vrijwel geen enkele eis van de Russische regering is ingewilligd. De oorlog in Kosovo is beëindigd op de voorwaarden zoals de NAVO die van meet af aan heeft gesteld: Servische troepen eruit, de NAVO erin.

De buitenwereld dacht vorige week dat Rusland een coup had gepleegd door vroegtijdig het vliegveld van Priština te bezetten en zo de vredesmacht KFOR te overdonderen. Inmiddels blijkt uit Amerikaanse perspublicaties dat de NAVO zelfs deze verrassingsactie zag aankomen, maar intern niet in staat was om daar eensgezind, snel en krachtig op te reageren; Amerikaanse en Britse regeringsfunctionarissen geven elkaar hiervan over en weer de schuld.

Nog belangrijker: het afgelopen vrijdagavond in Helsinki bereikte akkoord tussen Amerika en Rusland toont aan dat de Russische inname van het vliegveld geen enkele `losprijs' heeft opgeleverd: Russische soldaten krijgen in Kosovo geen eigen sector, maar worden verdeeld over drie NAVO-sectoren. Bovendien zal er een `eenduidig commando' zijn, zoals de NAVO steeds heeft gezegd.

Van een door diplomaten gesuggereerde koppeling tussen nieuwe kredieten van het Westen voor Rusland op de G8-top in ruil voor Russische flexibiliteit tijdens de onderhandelingen over Kosovo is evenmin sprake geweest: Rusland heeft dit weekeinde wel economische steun en schuldenverlichting in het vooruitzicht gesteld gekregen, maar moet eerst de beloofde economische hervormingen uitvoeren.

Het is nauwelijks een vraag of deze balans ook de oppositie in het Russische parlement bevalt. Het Westen mag zich dan weer verzoend hebben met de Russische regering, voor zover die met één mond spreekt, de kloof tussen het Westen en de Doema blijft levensgroot. De anti-Westerse houding van de Doema is na gisteren niet verdwenen, waardoor nieuw grillig leiderschap van de regering – onder druk van de Doema – evenmin uit te sluiten is: de onvoorspelbaarheid van Jeltsin zelf maar even daargelaten.

Nieuwe crises zijn op korte termijn dus niet uit te sluiten. Temeer omdat de Joegoslavische leider Slobodan Miloševic voorlopig aan de macht blijft, en hij bedreven is in het verdelen van de wereldgemeenschap. Rusland probeerde zelfs gisteren nog economische steun voor de wederopbouw van Servië los te peuteren bij de G8-landen, maar moest inzien dat dit pleidooi kansloos is. Wegens ,,de onvergeeflijke barbarij'' van de Servische leiders, zoals de Britse premier Blair zei. Het Westen en Rusland zijn elkaar gisteren weer genaderd, maar daarmee is een andere vraag niet beantwoord: heeft Rusland nu het kamp van de despoten verlaten? Zolang Miloševic en ook Saddam Hussein, een andere bondgenoot van Moskou, aan de macht zijn, weet het Westen zich bijna verzekerd van fricties met Rusland.