Mens en machine

Anatoli Karpov heeft zoals iedere serieuze toernooischaker natuurlijk een computer met een databank van partijen, maar als hij ze naspeelt doet hij het meestal niet op het scherm, maar op een houten bord. Zijn openingsanalyses voert hij niet in de computer in, maar hij schrijft ze in een boekje, zoals vroeger iedereen het deed. Een tijdje geleden was er een boekje zoek, omdat een koffer van Karpovs secondant Podgajets in een ander vliegtuig was beland dan de passagier. De kostbaarste geheimen uit de schaakwereld een prooi van de kruiers! Ach nee, zo zou het vroeger zijn. Karpovs geheimen staan niet meer zo hoog genoteerd. Hij neemt het niet meer zo nauw, anders had hij het boekje op zijn lijf gedragen.

Anand, bijna twintig jaar jonger, is met de computer vergroeid en voor hem is het vanzelfsprekend dat hij na een moeilijke partij met Fritz5 in conclaaf gaat om de kritieke varianten nog eens door te nemen.

Karpov was misschien niet de meest aangewezen persoon om Kasparov te vervangen in de match tegen Anand in de Spaanse stad Leon, waarin de spelers een computer mochten gebruiken.

Kasparov had afgezegd omdat de organisatoren een door hem voorgestelde clausule in het contract `volstrekt onaanvaardbaar' hadden genoemd. Majesteitsschennis waarna geen gesprek meer mogelijk was. Kasparov liet een communiqué uitgaan waaruit bleek dat hij eigenlijk boos was op heel Spanje. Het land waar ze zijn match tegen Shirov in de soep hadden laten lopen. En waar de hoofdredacteur van de krant El País hem in Madrid een half uur had laten wachten omdat er nota bene een voetballer aan de telefoon was! Kasparov was boos weggelopen, overtuigd dat men in Spanje geen gevoel voor verhoudingen heeft.

Het is erg moeilijk om een nuttig gebruik te maken van een computer als je maar een uur bedenktijd hebt voor de hele partij, zoals in Leon het geval was. Vladimir Kramnik schijnt eens gezegd te hebben: ,,Ze spelen daar twee partijen per dag. In de eerste partij zou ik helemaal niet op de computer letten. Daarna zou ik moe zijn, en in de tweede partij zou ik juist alle zetten door de computer laten doen.''

Er zat roest op de raderen van Karpovs brein. Steeds was hij in tijdnood, in de eerste partij had hij na zestien zetten nog maar drie minuten over. Hij verloor de match met 5-1, twee remises uit zes partijen. Hij had beter de strategie van Kramnik kunnen volgen. Ook zonder computers zou Anand wel gewonnen hebben, maar de partijen zouden spannender zijn geweest.

Wit Karpov-zwart Anand, vijfde partij

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 e7-e6 3. Pg1-f3 b7-b6 4. g2-g3 Lc8-a6 5. b2-b3 Lf8-b4+ 6. Lc1-d2 Lb4-e7 7. Lf1-g2 c7-c6 8. Ld2-c3 d7-d5 9. Pf3-e5 Pf6-d7 10. Pe5xd7 Pb8xd7 11. Pb1-d2 0-0 12. 0-0 Pd7-f6 13. Tf1-e1 c6-c5 14. d4xc5 Le7xc5 15. e2-e3 Ta8-c8 16. Lc3xf6 Dd8xf6 17. c4xd5 e6xd5 18. a2-a3 Tf8-d8 19. b3-b4 Lc5-f8 20. Pd2-f3 La6-c4 21. Dd1-d2 b6-b5 22. Pf3-d4 g7-g6 23. Te1-d1 Df6-b6 24. Ta1-b1 Db6-a6 25. Tb1-a1 Da6-b6 26. h2-h4 h7-h5 Er valt al te vermoeden hoe deze partij beslist zal worden. Wit kan op g3-g4 spelen, zwart op g6-g5 en in beide gevallen gaat het er om van wie de stukken het makkelijkst naar de koningsvleugel kunnen komen. Dat zal zwart zijn. 27. Lg2-f3 Lf8-g7 28. Ta1-b1 Td8-e8 29. Lf3-g2 Tc8-d8 30. Tb1-a1 Lg7-f8 31. Lg2-f1 Lf8-g7 32. Lf1-g2 Td8-d6 33. Ta1-b1 Db6-d8 34. Tb1-c1 Td6-a6 35. Tc1-a1 Wit heeft geen plan kunnen vinden, zwart begint de actie die al lang in het verschiet lag. 35...g6-g5 36. h4xg5 Dd8xg5 37. Pd4-f3 Dg5-g4 38. Dd2-c1 Lg7-f6 39. Ta1-b1 h5-h4 40. Pf3-h2 Dg4-g7 41. g3-g4 d5-d4 42. e3xd4 Lf6xd4 43. Lg2-f1 Dg7-e5

Dreigingen Lxf2, Dg3+ of Tf6. Wit is verloren. 44. Lf1xc4 Ld4xf2+ 45. Kg1-g2 h4-h3+ 46. Kg2-f1 en wit gaf op.

In de Zweedse stad Malmö eindigde afgelopen woensdag een toernooi waar Jan Timman aan meedeed. De `veteraan' werd hij daar genoemd, maar ook: `de belangrijkste concurrent van Boris Gelfand'. Die won het toernooi inderdaad, met 7 uit 9, maar echt gevaarlijke concurrentie had hij niet. Timman begon met 4 uit 6 maar viel op het eind wat terug door twee remises en een nederlaag tegen de jonge Armeens-Tsjechische ster Sergej Movsesian. Een mooie combinatie lukte hem tegen de Zweed Jesper Hall, die behalve een avontuurlijk schaker ook een succesvol toneelregisseur schijnt te zijn.

Wit Hall-zwart Timman

31...Pc6xd4 32. Pf3xd4 Le7-c5 Op het eerste gezicht lijkt het simpel. Wit kan zijn paard niet goed dekken. 33. Lc1-e3 Op het tweede gezicht lijkt het of zwart zich vergist heeft, want na 33...Pxe3 heeft wit 34. Pxb3. Maar er komt een mooi zetje. 33...Tb3-a3 34. Ta2xa3 Pc4xe3 Nu wel. Wit staat een toren voor, maar alles staat aangevallen. Met 35. La6 had wit de stelling nog wat ingewikkelder kunnen maken, al lijkt zwart na 35...Ta8 in het voordeel. 35. Ta3-c3 Om na 35...Pxf1 36. Txc5 te doen. 35...Lc5xd4 36. Tc3xc8+ Ld7xc8 37. Tf1-c1 Pe3xf5+ 38. Kg1-g2 Pf5-e7 Pas nu blijkt alles in orde voor zwart. Hij heeft twee pionnen voor de kwaliteit en wits e-pion is zwak. 39. Tc1-e1 Ld4-c3 40. Te1-e2 Lc8-b7 41. Ld3-b5 g7-g5 42. Pf4-d3 Pe7-g6 43. Kg2-g3 d5-d4 44. Pd3-c5 Lb7-d5 45. Pc5-d7 Kg8-g7 46. Pd7-f6 d4-d3 47. Pf6-h5+ Kg7-h6 48. Lb5xd3 Pg6xe5 49. Ld3-b5 Pe5-f3 50. Lb5-d3 Lc3-e5+ 51. Te2xe5 Pf3xe5 52. Ld3-c2 en wit gaf op.

Tenslotte een mooie aanvalspartij van de toernooiwinnaar.

Wit Gelfand-zwart Lautier

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pg1-f3 Pg8-f6 4. Pb1-c3 e7-e6 5. e2-e3 Pb8-d7 6. Dd1-c2 Lf8-d6 7. Lf1-d3 0-0 8. 0-0 h7-h6 Subtiel, maar al te subtiel. 9. b2-b3 b7-b6 10. Lc1-b2 Lc8-b7 11. Ta1-c1 d5xc4 12. b3xc4 c6-c5 13. d4-d5 Als zwart dit pionoffer weigert krijgt wit groot ruimteoverwicht. 13...e6xd5 14. Pc3xd5 Pf6xd5 15. c4xd5 Lb7xd5 16. Tf1-d1 Ld5xf3 17. g2xf3 Dd8-c7 18. Ld3-c4 Dreigt 19. Dg6 Le5 20. Txd7 18...Ta8-d8 19. f3-f4 Dreigt weer Dg6. 19...Kg8-h8 20. Dc2-f5 Dreigt van alles, maar in de eerste plaats 21. Ld3 20...f7-f6 Om 21. Ld3 te beantwoorden met 21...g6 21. Kg1-h1 Tf8-e8 22. Td1-g1 Te8-e7 23. Tg1-g6 Pd7-f8 `Het huis van vel en vlees en been begint te kraken.' Zwarts had niets meer tegen de als vanzelf lopende witte aanval. 24. Tg6xh6+ g7xh6 25. Lb2xf6+ Te7-g7 26. Lf6xg7+ Dc7xg7 27. Tc1-g1 Zwart gaf op.