`Geef school aan ouders'

Het ministerie van Onderwijs staat zo ver af van de schoolpraktijk dat het geen problemen oplost, vindt A. Rinnooy Kan.

Geef de school terug aan de ouders. Het pleidooi dat prominent D66'er Alexander Rinnooy Kan wil houden, komt daar op neer: niet het ministerie in Zoetermeer moet het beleid voor basis- en middelbare scholen bepalen, vindt hij, maar gemeenten. Laat ouders een wethouder kiezen op grond van zijn onderwijsplannen.

,,Elke ouder wil dat de scholen in zijn omgeving goed zijn, die betrokkenheid moet je gebruiken. Het departement staat zo ver af van de praktijk, dat je de kennis van ambtenaren beter kunt spreiden over het land''. In `zijn' stelsel vloeit de helft van de onderwijsbegroting, en dus het beleid, rechtstreeks naar gemeenten. Alleen de Inspectie, die toeziet op de kwaliteit, houdt een centrale rol.

Lange tijd is Rinnooy Kan onzichtbaar geweest in het onderwijs. Na zijn vertrek als rector magnificus van de Erasmus Universiteit in Rotterdam, acht jaar geleden op zijn 41ste, slokte het bedrijfsleven hem op, als voorzitter van de werkgeversvereniging VNO/NCW. Bij de verhuizing uit Rotterdam legde hij ook zijn bestuursfunctie neer bij de basisschool waar zijn drie kinderen op zaten. Tegenwoordig zit hij in de raad van bestuur van de ING Groep in Amsterdam - vijftien hoog, met een ober en uitzicht op de ringweg.

Toch blijft het onderwijs hem bezighouden. Als werkgever maar vooral als burger. Op het individuele niveau baart het hem zorgen dat jongeren steeds minder talen beheersen terwijl een groot deel van de beroepsbevolking met het buitenland te maken heeft. En dat ze vies zijn van ,,alles dat naar techniek of bèta-vakken ruikt''. Op een breder niveau is hij verontrust over de grote achterstand van allochtone schoolverlaters en de gevolgen daarvan voor de sociale cohesie in de samenleving. Volgens Rinnooy Kan is het huidige ,,inflexibele onderwijssysteem'', dat wordt bestuurd vanuit Zoetermeer, niet opgewassen tegen beide problemen.

Rinnooy Kan is een typische D66-er. Hij gelooft in de betrokkenheid van burgers bij de lokale politiek en gaat ervan uit dat mensen zich verantwoordelijk voelen voor hun omgeving. Schoolbesturen (lees: ouders) zouden dus zélf moeten beslissen over hun bestedingen. Of ze computers kopen of boeken, de klassen verkleinen of de leraren bijscholen. Eenderde van alle scholen is nu openbaar en valt onder het gemeentebestuur. Hij zou liever zien dat álle schoolbesturen zelfstandig werden zodat ze flexibeler opereren. ,,Buitenlanders kijken nog jaloers naar ons onderwijsniveau, dat zo hoog is dankzij onze unieke vrijheid van onderwijs. Gemotiveerde ouders grepen de kans om scholen op te richten en te besturen. Die gedrevenheid wordt al jaren gefrustreerd door circulaires en eisen uit Zoetermeer.''

Het geld, daar gaat het allemaal om: ,,Wie betaalt, bepaalt. Scholen moeten de middelen dus niet in Zoetermeer betrekken, maar bij een onderwijsdistrict. In de grote steden zal dat een gemeente zijn maar het kan ook een kluster kleine gemeenten zijn, die gezamenlijk alle onderwijsniveaus aanbieden. De wethouder is politiek verantwoordelijk. Zo'n district krijgt een vast bedrag per leerling, afhankelijk van hun schooltype. Voor achterstandsleerlingen moet het rijk geld erbij leggen.''

U bepleit een éxtra bestuurslaag tussen Zoetermeer en de gemeenten?

,,Welnee, een vervangende bestuurslaag, dichterbij de scholen. In mijn plan stoot het departement de ambtenaren af die nu organisatorische invloed uitoefenen op basis- en middelbare scholen. Een paar ambtenaren sluizen alleen nog een bedrag per leerling door naar zo'n 25 districten. Alleen het vaststellen van de examenprogramma's en het toezicht op de kwaliteit door de Inspectie, moeten op centraal niveau. Een diploma in Appelscha moet evenveel waard blijven als een diploma in Breda.''

U gelooft dat ouders zich druk maken om het onderwijs. Waarom staat het dan zelden hoog op de politieke agenda en zijn de uitgaven lager dan in andere westerse landen?

,,Dat is merkwaardig ja. Ik vind het zorgelijk dat geen enkele partij - ook D66 niet - zich profileert op dat gebied. En ik vind het echt gênant dat wij als land minder besteden aan onderwijs dan andere landen. 3,2 procent van het BBP tegen gemiddeld 3,8 procent in andere landen. De uitgaven moeten gekoppeld worden aan de economische groei, zoals de ontwikkelingshulp.''

Bespreekt u met kennissen ooit de problemen met leerlingen in de grote steden?

,,Ja, wij zien allemaal dat er etnisch gesegregeerde scholen zijn. Dat is absoluut onwenselijk. Waar het al bestaat, moeten die scholen de leerlingen op hetzelfde niveau afleveren als andere scholen. De steden hebben extra geld nodig om dat te realiseren en ze moeten zelf kunnen beslissen hoe ze dat besteden. Bijvoorbeeld door leraren daar beter te betalen. In mijn stelsel zouden die behoeftes per district door de kiezer worden bepaald.''

Scholen klagen juist dat ongeschoolde allochtone ouders zich niet bemoeien met school.

,,Ik wil niet geloven dat het ze niet interesseert. Het is wel erg dat wij er niet in slagen om hen erbij te betrekken. Maar als dat de lokale gemeenschap niet lukt, dan lukt het Zoetermeer al helemaal niet!''

Moet de rector van uw onafhankelijke school in zijn beste pak op lokale sponsors af?

,,In principe moet hij voldoende geld krijgen van de lokale overheid en dat effectief besteden. Maar zolang sponsors ver blijven van de onderwijsinhoud, heb ik niets tegen sponsoring. Ik vertrouw erop dat ouders die inhoudelijke inmenging ook helemaal niet willen.''