Wij zijn altijd al weirdo's geweest

De Amerikaanse rockgroep The Flaming Lips heeft welbewust zijn `eigen obscure plaats' in de popmuziek ingenomen. Het beluisteren van hun productie is niet altijd makkelijk.

Waarschuwing, experiment! Met dit opschrift op de verpakking van hun voorlaatse album Zaireeka probeerde de Amerikaanse rockgroep The Flaming Lips potentiële luisteraars voor te bereiden op het ambitieuze muziekproject dat in het kleurige cd-doosje schuilging. Zaireeka (1997) was niet zomaar een verzameling popsongs, maar een set van vier cd's waarvan de tracks tegelijkertijd moesten worden afgespeeld. De bedoeling was dat vier personen zich met draagbare cd-spelers opstelden in de hoeken van de kamer, en dat de muziek zo goed en zo kwaad als dat ging synchroon werd afgeluisterd. Dan pas gaven nummers met intrigerende titels als Thirty-five thousand feet of despair en March of the rotten vegetables hun wonderbaarlijke klankenrijkdom prijs. Als de muziek niet helemaal spoorde en als er soms vreemde piep- en bromgeluiden uit één van de hoeken van de kamer opstegen, dan was dat precies wat The Flaming Lips bedoeld hadden.

Commerciële zelfmoord, vond de platenmaatschappij, die van het ontoegankelijke Zaireeka wereldwijd slechts vijfduizend exemplaren liet aanmaken. Even, heel even leek het er in 1993 op dat The Flaming Lips met de vrolijke culthit She don't use jelly internationaal door zouden breken. Maar de groep uit Oklahoma City was eigenwijs. De standaard-rockbezetting van bas, gitaar, zang en drums werd verlaten en het resterende trio organiseerde evenementen in plaats van concerten. In parkeergarages werden cassettes met buitenissige klanken en muziekjes aan toegestroomde automobilisten uitgedeeld, om met veel kabaal op tientallen autoradio's te worden afgespeeld. Voor Wayne Coyne, Steve Drozd en Michael Ivins ging de lang gekoesterde wens in vervulling om de traditionele barrière tussen muzikanten en publiek ter discussie te stellen. Bij de introductie van Zaireeka hielden ze in een Londense concertzaal hun zogenaamde boombox experiment, waarbij strategisch opgestelde fans en collegamuzikanten elk een geprepareerde cassettespeler op schoot kregen. Op aanwijzing van Coyne en Drozd werden de apparaten aan en uit of harder en zachter gezet. De resulterende wirwar van aanzwellende en wegstervende geluiden was oneindig veel interessanter dan alles wat hij ooit bij reguliere popconcerten hoorde, vindt Wayne Coyne.

Zijn voornaamste drijfveer is dat hij de muziek voor zichzelf en zijn medemuzikanten interessant wil houden, vertelt de zanger daags na een gedenkwaardig optreden in de Londense Electric Ballroom. Nu hij zich met toetsenman Steve Drozd en bassist Michael Ivins heeft neergelegd bij de gedachte dat de nieuwe Flaming Lips-cd The Soft Bulletin aanleiding geeft tot een min of meer `gewone' tournee, hebben ze er alles aan gedaan om er toch weer iets bijzonders van te maken.

Zweverig

Drozd, tot voor kort nog drummer van de live-bezetting, speelde zijn slagwerkpartijen van tevoren in om zich op het podium toe te kunnen leggen op piano en steelgitaar. Zittend op een stoel keert Michael Ivins zich met de basgitaar op schoot naar het podiumvullende videoscherm, waar synchroon met de ingeblikte slagwerk- en orkestpartijen een bonte parade van bewegende beelden voorbijtrekt. Na een van hun eigen tv-optreden bewaarde introductie door David Letterman (`Ladies and gentlemen: The Flaming Lips!') volgen `gesampelde' beelden van een wild met zijn dirigeerstokje zwaaiende Leonard Bernstein, alsmaar opnieuw hetzelfde fragment. Filmpjes van lillende amoeben worden afgewisseld met een aerobics-klasje van lieflijk dansende meisjes. De muziek is melodieus, bombastisch en zweverig, alsof The Beach Boys van Pet Sounds zich plotseling bekeerd hebben tot de hedendaagse psychedelica van Spiritualized.

Wayne Coyne staat voor een enorme Chinese gong, die hij regelmatig met een houten hamer te lijf gaat. Hij brengt zijn niet altijd even toonvaste zangpartijen in een Neil Young-achtige falset. Het gewicht van zijn woorden (A spoonful weighs a ton, heet een van de melodramatische nummers) relativeert hij met bewegingen van een rubberen krokodillen-handpop. Als hij tijdens She don't use jelly een plastic zak vol glitter over de voorste rijen uitstrooit, verandert een aandachtig luisterend publiek op slag in een springende feestbende.

,,Rockshows kunnen opwindend zijn', zegt Coyne, ,,maar ook ontzettend voorspelbaar en saai. Wij willen die voorspelbaarheid een stapje voor blijven door ons publiek telkens weer te verbazen met nieuwe ideeën. In zekere zin ben ik blij dat we geen grote hitsuccessen hebben gehad, want daarom zitten we niet vast aan de verwachtingen van een massapubliek. Ik verbaas me er wel eens over hoe weinig ambitieus de meeste popartiesten zijn bij het verkennen van nieuwe wegen. De essentie van kunstenaarschap is juist dat je jezelf blijft vernieuwen en dat je voortdurend vraagtekens plaatst bij de dingen die eerder zijn bedacht. ,,Wat wij met audiovisuele middelen doen is niet meer zo ingewikkeld als het tien jaar geleden geweest zou zijn. De huidige video-projectietechniek stelt ons in staat om met goedkope middelen een mooie show in elkaar te zetten, terwijl dat met een ouderwetse, onbetrouwbare filmprojector nooit in ons hoofd zou zijn opgekomen. Zelfs de soundcheck is een onderdeel van ons optreden, met beelden en geluiden die we voor de ogen van het publiek gebruiken om de apparatuur te testen. We zetten zelf onze spullen op het podium. Dat schept een band met de mensen die naar ons komen kijken, anders dan de standaard-rockband die in de kleedkamer hangt terwijl de roadies het werk doen.'

Lucifersdoosje

De gecompliceerde geluidstechniek die nodig was om de vier sporen van Zaireeka synchroon op te nemen en af te spelen, bracht The Flaming Lips op het spoor van andere technische hulpmiddelen. ,,Het feit dat Steve niet meer gebonden is aan een drumstel, geeft ons veel meer muzikale vrijheid. Er zijn mensen die het gebruik van drummachines als verraad aan de live gespeelde muziek beschouwen. Ik zie dat anders. Een drumstel klinkt altijd hetzelfde, terwijl computers het onderste uit de kan halen op het gebied van nieuwe technische mogelijkheden. Een synthesizer waar je vroeger een hele kamer voor nodig had, past nu in een lucifersdoosje. Anders dan een trompettist, die beter wordt naarmate hij meer oefent, moet je als popmuzikant voortdurend op de hoogte blijven van nieuwe ontwikkelingen en apparatuur. Zaireeka weerspiegelde onze muzikale groei, zonder de pretentie dat we er Céline Dion mee van de markt zouden concurreren. Omdat we onze nieuwe cd bewust wat toegankelijker wilden maken, hebben we enkele nummers laten remixen door Peter Mokran, bekend van zijn werk voor Prince, Michael Jackson en R. Kelly. Ook dat leek ons een interessant experiment, want we wilden wel eens horen hoe onze muziek in een opzettelijk commerciële mix zou klinken.'

De voor Flaming Lips-begrippen tamelijk doorzichtige Mokran-remixen van Race for the prize en Waitin' for superman zijn als voetnoot toegevoegd aan The Soft Bulletin, een cd die net als het veelgeprezen Deserter's Songs van Mercury Rev en Come On Die Young van het Schotse Mogwai werd geproduceerd door de uit het Flaming Lips-kamp afkomstige David Fridmann. ,,We voelen ons niet verwant met andere bands', zegt Coyne, ,,omdat we welbewust onze eigen, obscure plaats in het spectrum van de populaire muziek hebben ingenomen. Ik voel me gevleid als onze muziek met die van de Beach Boys ten tijde van Pet Sounds in verband wordt gebracht, maar die vergelijking gaat op een fundamenteel niveau mank. De Beach Boys moesten eerst een periode van banale, uitsluitend op de hitparade gerichte surfmuziek doormaken voordat ze de ruimte kregen om een meer avontuurlijke richting in te slaan. Wij zijn altijd al weirdo's geweest. Onze muziek is een odyssee van het experiment.'

The Soft Bulletin is uitgebracht door Warner (9362-47393). The Flaming Lips spelen eind augustus op het Lowlands-festival in de Flevopolder.

Lillende amoeben worden afgewisseld met lieflijk dansende meisjes

Een drumstel klinkt altijd hetzelfde, terwijl computers het onderste uit de kan halen