Uit het lood

Collectie Chardzjiëv

De voormalige notaris Michael Privé wil dat uitgeverij Jan Mets het net verschenen boek Meesters, Marodeurs. De lotgevallen van de collectie-Chardzjiëv van Hella Rottenberg uit de handel neemt. Dat heeft de advocaat van Privé de uitgeverij per brief medegedeeld. Die ziet geen reden om aan het verzoek gehoor te geven.

Het boek gaat over de kunstverzameling van de Russische letterkundige Nicolai Chardzjiev (1903-1995). Na zijn dood zou de ex-notaris Privé een deel van de uit de Sovjet-Unie gesmokkelde avantgardistische kunstwerken hebben ingepikt en verkocht, hoewel Chardzjiëv ze eigenlijk voor het Stedelijk Museum in Amsterdam had bestemd. Zie ook pagina 7 van deze bijlage.

Het bezwaar richt zich niet alleen tegen de inhoud van Rottenbergs boek, waarvan een groot deel eerder in de Volkskrant werd gepubliceerd, maar vooral tegen de flaptekst. Die meldt dat `onder dekking van notariskantoor Lubbers en Dijk' een Russische emigrant, een notaris en een pensioenadviseur er met de dertig miljoen gulden opbrengst vandoor gingen. Die tekst wordt volgens Privé's advocaat G. Kemper onvoldoende geschraagd door wat verder in het boek staat en is een aantasting van de reputatie van zijn cliënt.

Uitgeverij Jan Mets is niet erg bezorgd om de sommatie. ``De brief die we kregen is vrij kalm. Er wordt nog niet gedreigd met de rechter, al is het duidelijk dat men het boek liever uit de handel wil'', zegt M. Schilt. De raadsman van Rottenberg, R. le Poole, ziet geen aanleiding het boek terug te halen. ``Het boek is gebaseerd op zorgvuldig onderzoek, dus de publicatie is niet onrechtmatig.'' Of Privé na een weigering de rechter zal vragen het boek te verbieden, weet zijn advocaat nog niet. ``Dan gaan wij ons weer beraden.''

Jeroen Brouwers

Het Antwerpse antiquariaat Demian organiseert tot en met 3 juli een verkooptentoonstelling van de manuscripten van schrijver Jeroen Brouwers. Op de expositie Al dat papier is onder andere het manuscript van Brouwers' bekendste boek, Bezonken Rood, te koop. Dat moet volgens het antiquariaat `bij wijze van stunt' evenveel geld opbrengen als het manuscript van Gerard Reves De Avonden: 165 duizend gulden.

Blijkens het voorwoord in de catalogus ziet Brouwers de verkoop van zijn manuscripten als compensatie voor de gebrekkige verkoop van zijn boeken. ``Het zou mij liever zijn geweest als men mijn boeken had gekocht in plaats van zich te vergapen aan de embryonale stadia van hun ontstaan. In ieder geval zou mij dat de voldoening van eerlijk verdiende welstand hebben verschaft en niet de schaamte van de noodzaak nog altijd uit bedelen te gaan bij subsidieverlenende instanties, om bij de vervaardiging van mijn letteren niet de moord te steken van nooddruft.'' De reguliere inkomsten uit Brouwers boeken zijn vooral zo laag omdat na een langdurig conflict met zijn vorige uitgever, De Arbeiderspers, het grootste deel van zijn oeuvre in de ramsj is beland. ``Aan die boeken verdien ik niets meer. Dat kost mij de inkomsten van veertig jaar schrijverschap.'' Brouwers' werk verschijnt nu bij uitgeverij Atlas.

Behalve om het handschrift van Bezonken Rood en het bankstel uit de inboedel van de auteur waarop hij De Zondvloed schreef, zijn er vooral manuscripten van tussen de vijfhonderd en vijfduizend gulden per stuk. Ze zijn vrijwel allemaal met potlood geschreven, maar vaak op opmerkelijke papiersoorten, zoals de achterkranten van affiches, enveloppen en adreswikkels. Bovendien is er regelmatig sprake van `bijzondere papierconstructies' waarmee fragmenten bij de hoofdtekst zijn geplakt.

In de catalogus kondigt de schrijver aan zich volledig op manuscripten toe te gaan leggen. `Per erop voorkomende koffiespetter, jenevervlek, dode vlieg, stijgt de prijs.' Die gebruikssporen trekken de meeste aandacht, zegt Brouwers. ``Voor de ontstaansgeschiedenis van de tekst bestaat nauwelijks belangstelling.''

Adriaan Morriën

Uitgeverij Van Oorschot is tevreden over de actie waarmee liefhebbers van Adriaan Morriën door voorintekening mede de oplage van zijn verzamelde kritieken Brood op de plank konden bepalen. Een half jaar geleden kondigde de uitgeverij aan dat het aantal exemplaren afhankelijk was van het aantal mensen dat het ongezien bij de boekhandel bestelde. Omdat essayistiek zelden goed verkoopt en er alleen bij een eerste druk subsidie te krijgen is, wilde de uitgever die zo groot mogelijk maken. Uiteindelijk zijn er 1200 boeken op voorhand besteld. Niet-bestellers vissen niet noodzakelijk achter het net. Er zijn 2500 sets van Brood op de plank gemaakt. Hoewel sommige mensen uit de actie afleidden dat het boek er bij te weinig belangstelling helemaal niet zou komen, is daarvan nooit sprake geweest, zegt Van Oorschot. ``We hadden er in ieder geval tweeduizend gemaakt, maar we wilden er het maximale uithalen.'' Of hij ook bij komende uitgaven dezelfde formule toepast, weet de uitgever nog niet.

Kok Kampen

De Kampense uitgeverij Kok gaat kleiner wonen, maar blijft zijn wortels trouw. Een medewerker van Kok meldt dat het legendarische protestantse uitgevershuis (uitgever van Rien Poortvliet, Nel Benschop en de CD-Rom Bible Explorer) de ruime behuizing op een industrieterrein zal verruilen voor een pand in de Kampense binnenstad. ``Vorig jaar is bij een reorganisatie besloten dat wij de distributie van onze boeken voortaan uitbesteden. We worden dus meer een kantoor en hebben al die ruimte dus niet nodig.'' Door het uitruimen van de magazijnen zijn de afgelopen weken veel klassieke Kok-titels voor ramsjprijzen aangeboden.