Tracey Moffatt

In bioscoopvitrines hangen soms niet alleen filmaffiches maar ook foto's van cruciale scènes uit de films die draaien. Voorbijgangers kunnen aan de hand van die filmstills hun eigen verhaal fantaseren, als voorproefje op de echte film. De fotoseries van Tracey Moffatt (1960) berusten op hetzelfde principe. De losse beelden tonen dramatische hoogtepunten die zich in de gedachten van de toeschouwer automatisch aaneenrijgen tot een fictieve film. Wie niet beter weet zou onmiddellijk geloven dat haar foto's filmstills zijn, zo geënsceneerd zijn de voorstellingen. Acteurs lopen theatraal gebarend rond in kunstmatig verlichte decors, die de ene keer afkomstig lijken te zijn uit westerns en dan weer uit een sociaal drama.

,,I am not concerned with capturing reality, Im concerned with creating it myself,' zei Moffatt ooit. De Australische kunstenares werd als kind door haar Aboriginal-moeder ter adoptie afgestaan en groeide op in een arme voorstad van Brisbane. Met de televisie als enig contact met de `echte wereld, ontwikkelde ze een voorliefde voor film en popcultuur. Veel van haar werken combineren jeugdherinneringen met meer algemene sociale problemen. Thema's als ras, klasse en sekse worden door Moffatt vormgegeven in de stijl van Hollywood-klassiekers of Pasolini-films.

Moffatt zag haar populariteit de afgelopen jaren exponentieel groeien en stelt haar werk inmiddels wereldwijd tentoon. Ze maakte muziekvideo's voor bands als INXS, liet twee van haar films zien op het filmfestival in Cannes en vertegenwoordigde Australië twee jaar geleden op de Biennale van Venetië. Adriaan van der Have, galeriehouder van Torch in Amsterdam kocht vijf jaar geleden als een van de eersten een fotomap van Moffatt en heeft nu de eer om het werk van deze upcoming artist in Nederland te vertegenwoordigen.

Laudanum, Moffatts nieuwste fotoserie, ontvouwt zich aan de galeriewanden als een boosaardig sprookje. In een deftig koloniaal huis speelt zich een bizarre machtsstrijd af tussen een welgestelde oudere dame en haar Aziatisch dienstmeisje. De rijke vrouw ontpopt zich op de verschillende zwartwitfoto's als een bezeten heks. Ze slaat haar dienstmeid met haar hoofd op de tafel, knipt in woeste razernij haar lange haren af en kijkt vervolgens uitgeput toe hoe het naakte meisje ligt te slapen. De zwartomrande ogen van de vrouw en de dreigende schaduwen op de muur herinneren aan vroege Duits-expressionistische films, zoals Murnaus Nosferatu uit 1922.

Wanneer je weet dat laudanum een eeuwenoud medicijn is dat in de negentiende eeuw regelmatig werd voorgeschreven als kalmeringsmiddel aan hysterische vrouwen, wordt het gedrag van de vrouw begrijpelijker. Veel schrijvers, onder wie Edgar Allen Poe, gebruikten de verslavende drug omdat het als afrodisiac kon dienen en bovendien een hallucinerende werking had. Het verklaart waarom de trapleuning op één foto lijkt te bewegen alsof die van rubber is en waarom de vrouw op een andere foto in haar korset vlammen aan het bezweren is.

De serie ademt door de Victoriaanse kostuums en de handmatige afdruktechniek de sfeer uit van negentiende-eeuwse fotografie. Er ligt een sepiakleurige gloed over de afbeeldingen, wazige vlekken en krassen geven de werken een authentiek `oud' uiterlijk, alsof de chemicaliën al decennialang aan het papier hebben gevreten. Moffatt baseerde zich voor de Laudanum-serie op de Franse sadomasochistische roman The Story of O van Pauline Reage uit 1954, maar moet ook de negentiende-eeuwse gruwelverhalen van Marquis de Sade in gedachten hebben gehad.

Laudanum is misschien wel Moffatts aangrijpendste fotoserie tot nu toe. Niet omdat de martelingen zo expliciet in beeld zijn gebracht, maar juist omdat je als toeschouwer van een afstandje machteloos toekijkt. Als een ware voyeur gluur je door sleutelgaten of het traliewerk van een raam naar de sadistische taferelen die zich binnenskamers afspelen. Net als bij de filmstills in bioscoopvitrines, zijn het slechts flarden van een verhaal die je te zien krijgt. Naar wat zich werkelijk in het mysterieuze huis heeft afgespeeld, kun je alleen maar raden.

The Laudanum Series van Tracey Moffatt, t/m 3 juli in Galerie Torch, Lauriergracht 94, Amsterdam. Do t/m za 14-18u.