Ontredderd in zaken

Nog nooit heeft Charles den Tex (1952) een boek geschreven dat niet werd genomineerd voor de Gouden Strop, de prijs voor de beste Nederlandse misdaadroman. Vorig jaar was zijn Code 39 bij veel liefhebbers van het genre favoriet voor de prijs, dit jaar lijkt het bijna uitgesloten dat hij met zijn veel sterkere Deal de Strop nog kan ontlopen.

Code 39 en Deal lijken wel wat op elkaar. Beide misdaadromans spelen zich af in het milieu van internationaal opererende handelsfirma's, waarin een oudere, uitgebluste en niet helemaal van deze tijd lijkende firmant zijn bedrijf van de ondergang wil redden. In Code 39 stelt Jan Steggert, eerste verkoper van een Nederlandse elektronica-onderneming, orde op zaken nadat een collega spoorloos is verdwenen in Dubai. Dezelfde rol wordt in Deal vervuld door Henk van der Voort, directeur van een Amsterdamse firma die handelt in grondstoffen voor de farmaceutische industrie. Als een in Parijs gevestigde medefirmant slachtoffer wordt van oplichting door een Franse maffia-bende en (alweer) spoorloos verdwijnt, komt Van der Voort in actie. Samen met zijn beste verkoper, de flitsende dertiger Darob Dichter en de schatrijke zakenvrouw Els Langfelder neemt hij in Parijs wraak op de criminelen die zijn bedrijf een miljoenenschade en daarmee een faillissement hebben berokkend.

Mijn probleem met Code 39 was dat de goeïge Jan Steggert een dermate ongecompliceerd karakter bezat dat er voor een romanschrijver geen eer aan te behalen viel. Datzelfde geldt voor Henk van der Voort in Deal, maar diens oubolligheid wordt ruimschoots gecompenseerd door Darob Dichter, de eigenlijke hoofdpersoon. Echt een kind van deze tijd: opgegroeid als zoon van hippie-achtige ouders en uitgegroeid tot een verwende yup. Van zijn relatie met de beeldschone Laura maakt hij weinig, gretig als hij is om door keihard werken en, met verwaarlozing van alles wat daaraan in de weg staat, carrière te maken. Zijn vriendin doet wat dat betreft trouwens niet voor hem onder.

De twee lijken op de man en vrouw uit het STER-spotje die geagiteerd met elkaar over het avondeten bellen via hun mobiele telefoons om dan ineens te ontdekken dat ze zich samen in hun huiskamer bevinden. ``s Avonds voerden Laura en hij staccato gesprekken over alles wat ze die dag hadden gedaan. Eten werd gehaald. Pizza's, Chinees, Indisch. Of ze aten buiten de deur. In de keuken werd niet meer gekookt. Het aanrecht was een verzamelplaats voor vuile borden en vuilniszakken. Eens in de paar weken schold Laura hem de huid vol. Dat hij meer moest doen in het huishouden. `Gelijkheid houdt niet op bij de voordeur', zei ze. `We doen het samen of we doen het niet!'

Niet dus. Onvermijdelijk loopt de verhouding op de klippen en een ongeluk komt nooit alleen. Darob dreigt door de ondergang van de handelsfirma in chemische preparaten ook zijn werk te verliezen. Het duurt lang, tot over de helft van het boek, voordat Deal spannend wordt, maar gek genoeg is dat helemaal geen bezwaar. Den Tex voert zijn lezers de leefwereld van de moderne jonge zakenman binnen en laat overtuigend zien wat de keerzijde is van zo'n op het oog glanzend en spannend bestaan. Behalve Darobs milieu leren we dat van de gearriveerde zakenvrouw Els Langfelder kennen. Zij heeft zojuist haar man en zakenpartner verloren en stond op het punt het bedrijf waar Darob werkt te kopen, maar dat kan na het faillissement uiteraard niet doorgaan.

De mooiste passages in Deal zijn aan Els gewijd en in het bijzonder aan haar ontreddering wanneer ze op één dag tot twee keer toe haar echtgenoot kwijtraakt: eerst omdat hij haar na vele jaren huwelijk meedeelt dat hij haar verlaat, en vervolgens omdat hij zich op weg naar zijn nieuwe onderkomen doodrijdt. Ontreddering is een emotie waar Den Tex goed raad mee weet: de ondergang van het bedrijf en alle ellende die dat meebrengt voor de betrokkenen, van directie tot werknemers, gaat je in zijn weergave ervan door merg en been. In ieder geval weet hij meer dan aannemelijk te maken waarom de oude Henk van der Voort het er niet bij kan laten zitten en alles op alles zet om de Franse oplichtersbende te verslaan en zijn miljoenen terug te halen.

Dit levert niet alleen een geslaagde decorwisseling op – van Amsterdam naar Parijs – maar vooral een wervelend verhaal over misdaadbestrijding door middel van eigenrichting. Twee motto's heeft Den Tex zijn roman meegegeven: `To live outside the law you must be honest' (Bob Dylan) en de uitspraak van wijlen CDA-politicus Jan de Koning, `Als het niet kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan.' Het Nederlandse drietal in Parijs schuwt geen illegale methode, moord buiten beschouwing gelaten. Ze slagen wonderwel in hun missie – eind goed al goed. Darob houdt er een eigen handelsfirma aan over alsmede een Parisienne, tegenover wie hij niet meer vervalt in de fouten die hij vroeger maakte.

Wat de lezer eraan over houdt is een verhaal met een hoog tempo, knappe dialogen, aardige sfeertekeningen en interessante conflicten tussen generaties. Sympathie voor het zakenleven en de figuren die zich daarin ophouden weet Charles den Tex niet te wekken, en dat is ook niet zijn bedoeling. De personages zijn vrij beperkte, keiharde mensen die van hun schepper pas het mededogen krijgen dat ze verdienen als ze na schade en schande een beetje wijs zijn geworden. Niet in hun sterke, maar in hun zwakste momenten komen zijn helden tot leven, zoals dat hoort in een een roman die meer wil zijn dan een spannende plot en een leuk verhaaltje.

Charles den Tex: Deal. Bert Bakker, 264 blz. ƒ34,90