Omsingeld I

,,Precies op de dag van de Duitse inval zakte ik voor mijn examen oorlogvoeren'', vertelt Anna Smirnova (78). ,,Ik was tweedejaars toneelstudente in Leningrad, en dat militaire examen was voor iedereen verplicht. Ik moest op de grond liggen en schieten. Ik voelde een klap op m'n schouder, maar nergens was een spoor van een kogel te zien. Ik redde me met een `geleende' doktersverklaring over m'n slechte ogen.''

De volgende dag was het zondag, een prachtige junidag, en Anna herinnert zich hoe kwaad ze was toen ze 's ochtends vroeg wakker werd gedreund door hele zwermen vliegtuigen. ,,Toen we hoorden dat het oorlog was schrokken we eigenlijk niet zo. Alle ouderen hadden wel eens met een oorlog te maken gehad, en we wisten allemaal dat ook ons leven een of meer oorlogen zou kennen. Maar mijn vader zei: `Dit is vreselijk, walgelijk. Dit is de dood.' Hij voorvoelde het.''

Op 8 september 1941 begonnen de Duitsers de stad te belegeren. Al snel kwam de honger. ,,Bij de bakker moest je om 5 uur 's ochtends in de rij staan, en om 11 uur was er nog geen brood. Bovendien werd het zo koud die winter, ongelofelijk. Voor de radio zeiden ze dat het niet lang zou duren, en we geloofden dat, wat moest je anders?

Ik denk dat mijn vader gewoon van de kou gestorven is. We konden niets doen. Hij stierf gewoon van de kou, in onze kamer... Hij stierf op 5 januari 1942. Mijn zuster heeft zijn lichaam meegenomen op een sleetje, door de sneeuw. Ze heeft hem waarschijnlijk gewoon op straat achtergelaten, ze had zelf ook geen kracht meer. Ze heeft er nooit over gepraat.''