Charles Mingus uit de onderwereld

Van de negentien `movements' van Epitaph, het magnum opus van Charles Mingus, maakte deel veertien gisteren bij de Nederlandse première verreweg de meeste indruk: het tien minuten durende `The Children's Hour of Dream'. Het stuk is opgebouwd uit acht segmenten en is rijk aan contrasten en accenten. Dat er daarvan niet één verloren ging, was te danken aan een bijna ideale geluidsbalans en opperste concentratie bij het 31-koppige orkest. Daardoor won deze `transatlantische' uitvoering van dit stuk het ruimschoots van de puur Amerikaanse première-versie uit '89, vastgelegd op een dubbel cd op het label Columbia.

Dat juist dit onderdeel van Epitaph in Amsterdam zo goed uit de verf kwam, was kenmerkend. Het is namelijk van alle delen van deze `jazzsymfonie' het minst `jazzy' van karakter en bevat anders dan de meeste andere delen geen enkele solo. Daardoor onderstreepte het de trend van gisteren: hoe hoger het gehalte aan `jazzy' solo's, hoe lager de impact van de muziek. Het ontbrak de solisten niet aan inzet en techniek, wel soms aan kleur (saxofonist Seamus Blake) of gevoel voor de sfeer van de stukken. Bij Mingus zelf waren de solo's vaak onmisbaar onderdeel van de composities, net als bij zijn grote voorbeeld Duke Ellington, maar gisteren leek soms het voornaamste doel de musici de kans te geven stoom af te blazen. Waardoor de al aangekondigde lange tijdsduur werd opgeblazen tot twee uur en twintig minuten, nog afgezien nog van de toegift, een reprise van het gospel-achtige `Better get in your soul'.

Dat ook dit stuk voor de pauze met gejuich was onthaald had meer te maken met het moeizame begin van het concert dan met de uitvoering van het stuk. Die haalde het namelijk niet bij de versies die bekend zijn van Mingus' eigen platen en de cd-versie van Epitaph. Dat laatste gold ook voor een handvol andere stukken die Mingus in een ander verband en soms met andere titels toevertrouwde aan de plaat, waaronder `Please don't come back' waarmee het deel voor de pauze was besloten.

Toch mag men het Holland Festival dankbaar zijn dat het dit opus heeft geprogrammeerd. Charles Mingus is uit de de onderwereld gehaald, beschreven in zijn autobiografie Beneath the Underdog, met in elk geval één stuk muziek dat niet snel een betere uitvoering zal beleven: `The Children's Hour of Dream'. Geen titel die makkelijk te onthouden is maar wel handzamer dan `All the Things you could be by now if Sigmund Freud's Wife was your Mother', een stuk dat hij in 1960 opnam. Bassist, pianist, arrangeur en componist Charles Mingus (1922-1979) miste de managerskwaliteiten om een groot orkest op poten te houden, maar schreef, musiceerde en leefde te hevig om zomaar vergeten te worden.

Concert: Epitaph van Charles Mingus door The Trans Atlantic Jazz Orchestra o.l.v. Gunther Schuller. Gehoord: 17/6 Concertgebouw, Amsterdam. Op 21/6 in de serie Jazzportretten: `Mingus' Grafschrift' op Ned. 3.