Polen eert de paus als volksheld nummer één

De Polen hebben eensgezind afscheid genomen van hun illustere landgenoot Karol Wojtila oftewel Paus Johannes Paulus II.

Bijna twee weken lang heeft Polen feest gevierd en afscheid genomen. Van Gdánsk langs de Baltische kust tot Wadowice in het uiterste zuiden, de geboorteplaats van Karol Wojtila, paus Johannes Paulus II, kwam een onwaarschijnlijk grote mensenmenigte op de been. De schattingen lopen uiteen van zes tot tien miljoen mensen die zich verplaatst hebben om ergens een glimp van de Poolse volksheld nummer één op te kunnen vangen.

Twee weken lang viel er in Polen geen onvertogen woord, verdwenen de politieke tegenstellingen naar de achtergrond en lieten de Polen zich nog éénmaal onderdompelen in een warm bad van trots, geloof en nationale identiteit.Het was de achtste en waarschijnlijk laatste reis van Johannes Paulus II naar zijn geboorteland en hij nam afscheid als een warme, dierbare grootvader die naarmate de reis vorderde steeds dichter bij zijn gelovigen kwam te staan. Simpele grapjes makend in begrijpelijk Pools.

Het emotionele hoogtepunt van de reis was woensdagavond in Wadowice, waar Karol Wojtila opgroeide in een soort samenleving die sinds de Tweede Wereldoorlog niet meer bestaat. Als klein jongetje speelde hij er op straat met joodse vriendjes en volgde ze tot in het schooltje waar zijn makkertjes onderwijs kregen in het oude testament. Tot hij in de gaten kreeg dat het schooltje niet voor katholieke jongetjes was, was hij er één van de beste leerlingen, weet één van zijn speelkameraden uit die tijd.

,,Hier achter stond mijn huis, in de kerkstraat. Daar was de bakker waar we roomtaartjes aten na ons eindexamen, daar was het huis van Chaim Balamut, die er nu niet meer is, en daar heb ik nog eens Antigone opgevoerd van Sophokles. Gaan jullie nog wel eens naar het toneel?'' De 79-jarige paus sprak herinnerend en speels vermanend, met een schorre stem die het gevolg was van de griep die hem maandag plotseling overviel nadat hij een dag eerder al gevallen was en drie hechtingen in zijn hoofd had gekregen.

Na een `familiereünie' die uren leek te duren namen de inwoners van Wadowice geëmotioneerd en zingend afscheid van hun illustere stadsgenoot. De paus zelf was ook zichtbaar aangedaan toen hij bij het vallen van de duisternis langs zijn geboortehuis weg schuifelde. Vandaag bezocht hij nog het graf van zijn ouders in Krakau en bracht hij een kort bezoek aan Czestochowa, aan de kerk met de afbeelding van de zwarte madonna, één van de belangrijkste symbolen van het Poolse katholicisme. Aanvankelijk was de paus nog van plan geweest om vanavond door te vliegen naar Armenië voor een bezoek aan de ernstig zieke patriarch. Maar dat is hem uiteindelijk door zijn eigen arts verboden.

Veel gelovigen in Polen hebben deze laatste reis van de paus ervaren als een soort testament. Een nalatenschap over hoe om te gaan met nieuw verworven vrijheden, met het menselijk leven, maar ook met de politiek. In een opmerkelijke rede voor het Poolse parlement benadrukte de paus vorige week bijvoorbeeld het belang van de Europese integratie voor Polen. Een belangrijke boodschap omdat met name onder rechtse katholieken en op het platteland nogal wat tegenstand is tegen het opgeven van de Poolse `soevereiniteit'.

Net als tijdens zijn reis naar Roemenië een maand geleden, kwam ook nu de kerkelijke politiek weer uitgebreid aan de orde. Tijdens een mis in het oosten van het land, waar ook duizenden orthodoxe gelovigen uit de aangrenzende landen kwamen, sprak de paus zich opnieuw uit voor de oecumene. Bruggenslaand naar zowel de orthodoxe als de gereformeerde kerken sprak hij de hoop uit dat christenen het derde millennium verenigd tegemoet zullen treden.