Chirac is de regie over rechts Frankrijk kwijt

De Europese verkiezingen hebben de positie van de Franse president Jacques Chirac verder ondermijnd. Het wil hem maar niet lukken om rechts Frankrijk bij elkaar te houden. Integendeel, het desintegreert.

De uitslag van de Europese verkiezingen zou in Frankrijk meer gevolgen kunnen hebben dan in het Europees Parlement zelf. Er zullen weliswaar iets meer verklaarde Franse eurosceptici naar Straatsburg gaan, maar het echte resultaat is dat over drie jaar kan blijken dat president Jacques Chirac deze maand zijn tweede termijn heeft verspeeld.

Zondag werd de aanhang van de president gereduceerd tot 12,6 procent. Lijsttrekker Nicolas Sarkozy trad direct af als waarnemend voorzitter van de partij van de president. De winst bij rechts ging naar twee lijsten die Chirac bekritiseren inzake Europa: de antifederale afsplitsing van Charles Pasqua en Philippe de Villiers, die meer stemmen haalden dan Chiracs RPR-partij. Anderzijds bloeide de pro-Europese UDF onder François Bayrou op tot een nieuw centrum-christen-democratisch alternatief. Van de RPR restte een vaag residu.

Sindsdien is het noodbestuur van de RPR in vergadering bijeen om de eenheid te hervinden. Gisteravond liep oud-premier Alain Juppé boos weg, nadat hem was ingepeperd dat de tijd voor zijn terugkeer aan de leiding niet was gekomen. Het Franse dagblad Le Monde berichtte dinsdag dat het de wens van de president was dat zijn favoriete politieke zoon de teugels weer in handen nam, maar de krakende nederlaag van '97 is niet vergeten. Bovendien hangt het justitiële zwaard van Damocles nog boven Juppé's hoofd vanwege de financiële onregelmatigheden die vóór '95 op het stadhuis van Parijs zouden zijn gepleegd – onder burgemeester Chirac. Juppé verwijt de huidige RPR-top ,,een sfeer van rancune en jaloezie''.

Officieel is het niet de schuld van het staatshoofd dat de centrum-rechtse coalitie, die hem in '95 naar het Elysée droeg, steeds verder uit elkaar is gevallen. Hij staat boven de partijen. Maar in werkelijkheid heeft de president een centrale rol gespeeld in de herleving van oude rivaliteiten en ideologische twisten. Als Lionel Jospin zijn heterogene coalitie even goed bij elkaar weet te houden als de eerste twee jaar van zijn regering, dan kan hij president worden in 2002.

De president lunchte vandaag met alle fractievoorzitters van traditioneel rechts. Het probleem is dat het er steeds meer worden. Zich spiegelend aan de huidige linkse coalitie zou men een breedrechtse oppositiecoalitie kunnen vormen, maar de sfeer is er een van nijd en misprijzen. Velen geven toe dat er geen gemeenschappelijk programma of ideaal is. Het enige dat bindt is dat men in '95 Chirac heeft gesteund. En ook dat schept nauwelijks meer een band. Er zijn steeds meer geroepenen die gereed staan Chirac te laten vallen.

Misschien het grootste verlies voor Jacques Chirac is dat hij niet langer aanspraak kan maken op het erfgoed van generaal De Gaulle. De Rassemblement pour la République (RPR), de op zijn persoonlijke maat gesneden voortzetting van De Gaulle's eigen Rassemblement du Peuple Français (RPF), is onder Chiracs handen vrijwel iedere aanspraak kwijtgeraakt op het unieke erfgoed van de generaal. De generaal redde Frankrijks eer tussen '40 en '44, en bevrijdde het land in 1958 van de politieke kakofonie. Hij belichaamde een presidentieel pragmatisme, dat zowel op nationale soevereiniteit als op sociale rechtvaardigheid was gebouwd, en links noch rechts wilde zijn.

Chirac sprak in zijn twintig jaar durende aanloop naar het Elysée wel over de natie en de generaal, maar eenmaal op de troon volgde hij met de minister-president van zijn keuze, Alain Juppé, een politiek die grote delen van de achterban van hem vervreemdde. Veel oude gaullisten raakten op drift door Chiracs keuze om te bezuinigen op de krijgsmacht, het dienstplichtleger af te schaffen en de militaire structuur van de NAVO weer op te zoeken. De Gaulle was daar met nationale bombarie uit gestapt om Frankrijks onafhankelijkheid ten opzichte van de bevriende overheerser Amerika te afficheren.

Toen Juppé ook de vakbeweging de straat op dreef, was Chiracs werkelijke regeerperiode voorbij. De massale stakingen tegen een beperkte hervorming van de sociale zekerheid in het najaar van '95, luidden de verpletterende verkiezingsnederlaag van '97 in. Nadat Lionel Jospin, tot zijn eigen verrassing, in juni '97 de regeringsverantwoordelijkheid mocht overnemen met een breedlinkse coalitie, was Jacques Chirac maanden lang gedeprimeerd. De traditionele rechtse partijen likten hun wonden. Dat doen ze nog steeds.

Pasqua en De Villiers hebben maandag officieel hun Rassemblement pour la France opgericht, een partij die niet toevallig de zelfde drie letters RPF als de partij van generaal De Gaulle draagt. Terwijl Jospin er aan moet wennen dat het succes van de Groenen onder aanvuring van Daniel Cohn-Bendit hem een les leest over het milieu en de verweesde erfgenamen van het gematigde socialisme van Michel Rocard, moet Chirac het Franse volk zonder partij aan zich leren binden. `Enfin Seul' (eindelijk alleen) was de mooie kop van France Soir maandag. Le Parisien kopte in met `Le Cas Chirac'. Het geval Chirac vergt overlevingskunst van Elyséïsche proporties.