Nut stadsvilla's onderzocht

Politici pakken de sociale problemen in arme wijken aan met dure koopwoningen. Uit onderzoek blijkt dat de verschillen zo juist groter worden.

In de Gasseltestraat en de omliggende straten in Den Haag moesten zeven jaar geleden 284 sociale huurwoningen van voornamelijk ouderen worden gesloopt. De gemeente verving ze door dure huizen die de oorspronkelijke bewoners niet konden betalen. De laatsten protesteerden en weigerden te `wijken voor de rijken'. Hun mening, kort na de ingreep, was dat de nieuwe bewoners `geen recht hadden' om in de buurt te wonen.

Bijzonder hoogleraar Opbouwwerk J. W. Duyvendak van de Erasmus Universiteit Rotterdam: ,,Door huizen te slopen en nieuwe woningen te bouwen zei de gemeente eigenlijk dat het bij elkaar wonen van mensen met een zelfde achtergrond leidt tot problemen: jullie redden het niet met elkaar. Hierdoor voelden de bewoners zich niet serieus genomen. Ze raakten verbitterd.''

Duyvendak nam samen met onderzoekers R. Kleinhans en L. Veldboer de sociale effecten van het gemengd bouwen onder de loep. ,,Het was te mooi om waar te zijn dat zowel de behoefte aan duurdere huizen als het oplossen van grote sociale problemen door één type ingreep gerealiseerd zou kunnen worden. Er werd iets te snel geredeneerd vanuit een win-win gedachte'', aldus Duyvendak.

Gemengd bouwen leidt volgens de onderzoekers niet tot gemengd leven. ,,Retoriek was het'', verzucht hij over het stokpaardje van politici dat de laatste jaren het stedelijk beleid bepaalt. Zijn conclusies staan in het rapport `Integratie door differentiatie?'

In 1996 ondertekenden de vier grote steden en het ministerie van VROM nog een overeenkomst getiteld `De gedifferentieerde stad', waarna het gemengde bouwen pas goed op gang kwam. Waarom, zo vroegen de onderzoekers zich af, leeft de stellige gedachte dat het samenbrengen van verschillende bevolkingsgroepen tot integratie leidt zo sterk? Logischerwijs zoeken juist gelijkgestemden elkaar op en homogene wijken zijn niet automatisch probleemwijken. Duyvendak: ,,Bovendien zijn mensen niet werkloos omdat ze in een bepaalde buurt wonen, maar leven ze daar omdat ze geen werk hebben.''

De idee van gemengd bouwen als een oplossing voor armoede in de wijk leeft al sinds het begin van deze eeuw, aldus de bijzonder hoogleraar. ,,Het zoeken van fysieke oplossingen voor sociale problemen is altijd al sterk geweest in Nederland. Het is een golf die steeds terugkomt en nu in volle omvang aanwezig is.''

Het team onderzocht de buurten Selwerd-Noord in Groningen, Nieuw-Engeland in Rotterdam (Hoogvliet) en de buurt rond de Gasseltestraat in Den Haag. Naoorlogse, monotone wijken die in een snel tempo gebouwd zijn. Ze stuurden lijsten rond met daarop vragen over wie de bewoners op straat begroeten en wie ze herkennen. De bewoners gaven aan wat voor binding ze met de buurt hebben en of dit contact bestaat uit het bezoeken, het aanspreken of bijvoorbeeld het bijstaan van de buurman of buurvrouw. De sociale contacten reiken volgens het onderzoek slechts tot portiek- en straatniveau, het `buurtgevoel' is zeldzaam.

Mensen die in hun eigen wijk een `wooncarrière' maken blijken succesvol, maar nieuwkomers in armere wijken voelen zich niet of nauwelijks betrokken bij de buurt vanwege de uiteenlopende belangen, status en interesses. Van een `voorbeeldfunctie' van de beter bemiddelde nieuwe bewoners is evenmin sprake. Kortom, de spanningen die vroeger tussen de bewoners van verschillende buurten bestonden, komen nu ook binnen buurten voor. Wel concluderen de onderzoekers dat de moeizame verhoudingen tussen de verschillende etnische groepen verminderd zijn, wat ze een bescheiden verbetering noemen.

In het onlangs verschenen rapport `Stad en wijk: verschillen maken kwaliteit' stelt de VROM-raad (waar Duyvendak eveneens deel van uit maakt) dat het slopen van woningen en de vervanging ervan door duurdere woningen waar de oorspronkelijke bewoners niet meer in terecht kunnen, een verplaatsen is van sociale problemen. Letterlijk: ,,Dit beleid is niet geschikt om de kansarmoede in de maatschappij te bestrijden''.

Duyvendak hoopt dat de discussie zal omslaan en sociale problemen met sociale programma`s worden bestreden. ,,Het rijk zal daar meer geld voor beschikbaar moeten stellen.''