Met z'n allen in de Tinguely-fontein

271 galeries doen er mee aan de Art Fair Basel, een van de meest gerenommeerde kunstbeurzen van Europa. De galeries die er hun kunstenaars mogen tonen behoren tot de `uitverkorenen': de vraag naar een plaatsje is bijna drie keer zo groot als het aanbod.

Nonchalant, maar nog attent genoeg om niet arrogant te lijken, schrijft een galeriehouder het telefoonnummer op van een potentiële koper. Terugbellen is niet eens nodig: de klant neemt zelf contact op, roept hij en sprint door. Het wordt een goede beurs, de kooplust hangt in de lucht. Nog maar amper een uur is de Art Fair Basel 1999, de belangrijkste moderne-kunstbeurs ter wereld, open. Amerikaanse conservatrices gaan keurend rond: `this artist actually struck me at the last Documenta', de eerste deals zijn al in kannen en kruiken. Wat je mooi vindt in Kassel of op de Biennale in Venetië is hier te koop. Galeriehouders die door de selectie heen zijn gekomen, behoren tot de happy few. 271 zijn er toegelaten van de 800 kandidaten. Ze zijn gerenommeerd op het gebied van de klassieke modernen, of het zijn trendsetters. De rest zit er tussenin. De gevestigde galerieën hebben hun stand volhangen met Picasso's en Warhols: die zijn er om te verkopen aan een kwaliteitspubliek. Maar voor de gemiddelde galerie is het criterium van de Art Fair, dat men werkelijk samenwerkt met `zijn' kunstenaars. Een engagement dat leidt tot kwaliteit, dat is in de dertig jaar dat de beurs bestaat, bewezen. Er wordt voortdurend voor vers bloed gezorgd: dit jaar is 20 procent van de galerieën nieuw. Talloze moderne kunstenaars waren ooit, voor hun doorbraak, voor een habbekrats te koop in Bazel: daarna verdubbelde hun prijs jaarlijks. En ook een kunstenaars als Francesco Clemente begon zijn zegetocht door de westerse kunstwereld op de Art Fair.

De supermarkt van hedendaagse kunst ziet er op haar dertigste jaar beter uit dan ooit. Ondanks de voortdurende druk van buiten, heeft men het aantal vierkante meters niet verhoogd. In plaats daarvan is geïnvesteerd in inhoudelijke vernieuwing: een nieuw concept voor de beurs van beeldhouwwerken – Art Sculpture – en een nieuwe sectie Art Film. Maar waar aller ogen steeds weer op zijn gericht, zijn de `Statements' van jonge kunstenaars. Hier zijn de nieuwste trends in de hedendaagse kunst op te pikken. De sectie is afwisselender dan ze wel eens is geweest. Natuurlijk is fotografie – net als elders op de Art – nadrukkelijk aanwezig. Maar daarnaast zijn er prikkelende installaties, ontregelende video's, speelse, kleurrijke sculpturen en schilderijen. Bovendien gaan die uitdrukkingsvormen, als ze van dezelfde kunstenaar komen, verbintenissen met elkaar aan. Een indrukwekkend `statement' wordt afgegeven door de Chinees-Amerikaanse Patty Chang bij Tilton uit New York. Het fysieke geweld – dat ze tegen zichzelf richt – loopt door van haar video's naar haar foto's, en krijgt nog eens een extra laag in haar live- performances. Ook wrang is de performance op video Alone Together van Spencer Tunick bij galerie I-20 uit New York. Tunick heeft tientallen mensen naakt op straat gelegd, opgekruld in slaaphouding, midden in New York. Je ziet de video, hoort de straatgeluiden en ziet alles vastgelegd op foto's. Een andere foto – zonder videoverslag – laat slechts het resultaat zien van een collectieve naaktpose en krijgt daardoor weer wat grafisch: keurige rijen naakte mensen op het wegdek van een brug. De kunstenaar nodigt de inwoners van Bazel uit voor een nieuwe naaktsessie: aanstaande zondag, om 5 uur 's ochtends, voor de Tinguely-fontijn. De act heeft iets speels, het resultaat zal ontregelen. De jonge Amerikanen lijken feller, pregnanter dan hun Europese collega's: zowel in vorm als in concept.

Er wordt ook weer meer geschilderd. Sommige schilderijen gaan de competitie aan met foto's uit de jaren vijftig. De geschilderde villa's en flatgebouwen van de jonge Duitsers Havekost en Skreber (beide `Statements') zijn maar net iets minder droevig dan de troosteloze puien die je volop ziet gefotografeerd bij verschillende galeries. De Israëlische kunstenaar Uri Tzaig – gepresenteerd door Mot & Van den Boogaard uit Brussel – is minder autobiografisch: hij werkt met computers en experimenteert met ballen van allerlei materialen. In een video spelen mensen in rode, fluweelachtige pakken een zinloos balspel met elkaar. Verende touwen om het kleine speelveld houden de spelers gevangen in de binnenruimte. Vertraagd dansend gaan ze op in hun spel. Het intrigeert en maakt nieuwsgierig. Tzaig exposeert de komende maanden in Zürich, in het Museum voor Gegenwartskunst.

Bij de Nederlandse galeries op de Art speelt fotografie de hoofdrol: Galerie Bloom brengt onder anderen de vorig jaar aan de Rietveld afgestudeerde Johannes Schwartz, Arno Nollen en Kiki Lamers. Galerie Torch komt onder andere met nieuwe werken van Anton Corbijn en Galerie Van Gelder, vorig jaar voor het eerst in Basel, brengt een gloednieuwe Marijke van Warmerdam, vers uit de ontwikkelaar. De witte, aangeschoten zwaan in een azuurblauwe lucht ziet er uit als een aanklacht tegen de nationale luchtvaartmaatschappij. There you are heet de foto.

Zaterdagavond wordt het dertig-jarig bestaan van de Art Fair gevierd met een ArtZappening die de hele nacht duurt. Gratis entree in alle musea en theaters, openluchtconcerten, modeshows, circus en films.

Art Basel, Mustermesse in Bazel duurt t/m maandag 21 juni. Open van 12 tot 20 uur- op de laatste dag tot 18 uur. Tel: 0041 61 686 20 20.