Ach, die geur van jarre

Jane Fonda heet eigenlijk Jantsje Fonda. Haar achternaam verraadt haar Friese wortels, want haar voorouders kwamen uit een klein buurtschap bij Eagum, een dorp tussen Leeuwarden en Grou.

Henk Kroes, bekend als voorzitter van de Vereniging De Friesche Elf Steden, vertelt het vol trots. Als voorzitter van de stichting `Simmer 2000' houdt hij zich momenteel bezig met een zomerse happening.

Volgend jaar juli moet Friesland volstromen met tienduizenden `Friezen om utens' (Friezen van buiten Friesland) die soms na jaren terugkeren naar hun `heitelân'. Of Jane Fonda de grote Friezenreünie bezoekt, weet hij niet. ,,Maar het zou leuk zijn als er wat pommeranten komen'', vindt hij. ,,Er zijn genoeg internationaal bekende Friezen: astronaut Jack Louwsma, Durk Jäger, een van de topmannen van Procter & Gamble.''

Maar ook landelijk bekende Friezen zijn welkom zoals Wim Duisenberg, Cor Boonstra, Pia Dijkstra en Charles Groenhuysen, die al gemaild heeft dat hij zijn geboorteplaats Joure bezoekt.

Ondanks de misschien bekende gezichten is Simmer 2000 vooral een feest voor het Friese volk. De provincie moet volgend jaar zomer bruisen van de activiteiten voor de gewone man en vrouw, zegt Kroes. Er zijn sportwedstrijden in typisch Friese sporten als kaatsen, fierljeppen en korfbal. Er zijn optredens van het Friestalig theatergezelschap Tryater en in het Abe Lenstrastadion speelt SC Heerenveen een wedstrijd tegen AZ, want AZ-voorzitter Dick Scheringa is immers ook Fries van geboorte.

Verder vinden er veel culturele festiviteiten plaats, zoals een culturele marathon op de Slachtedyk, de 42 kilometer lange oude zeekering die van Oosterbierum in het noordoosten naar Oosterwierum, tussen Sneek en Leeuwarden, kronkelt. Op elke kilometer zullen melodieën klinken die worden gespeeld door muziekkorpsen uit de 55 dorpen die aan de binnendijk liggen. Op een meer bij Workum wordt opera `Orpheo ed Euridice' van Von Gluck 's morgens bij opkomende zon opgevoerd.

Het idee van een grote pelgrimstocht naar Friesland in het jaar 2000 ontstond enkele jaren geleden al brainstormend bij de Leeuwarder schrijver Kees 't Hart, oud-hoofdredacteur Hylke Speerstra van de Leeuwarder Courant en Gryt van Duinen van Omrop Fryslân. Vooruitkijken en terugblikken hoort nu eenmaal bij een eeuwwisseling.

,,En wat is er leuker dan alle emigranten terug naar Fryslân halen'', zegt Kroes. Want elke Fries blijft altijd dat speciale `Friese gevoel' houden, weet hij. ,,Het is de herkenning als je buiten Friesland iemand Fries hoort spreken. Dan heb je het gevoel: hé, dat is familie. Je wordt gevraagd: `Wêr komst wei (waar kom je vandaan) en `Fan wa bisto ien?' (Wie waren je ouders?)''

De organisatie van het drie weken durende evenement doet Kroes sterk denken aan die van een Elfstedentocht. Net als bij Simmer 2000 zetten honderden vrijwilligers zich in om het festijn goed voor te laten verlopen. ,,Als stichting coördineren we alle activiteiten, maar de mensen zelf zetten alles op touw.''

Inmiddels hebben 215 van de in totaal 350 Friese steden en dorpen, van groot tot klein, activiteiten gepland, die variëren van dorpsfeesten en theatervoorstellingen tot Internetprojecten (in Oentsjerk) om contact te leggen met emigranten en hun nazaten. Verder worden tentoonstellingen, films en muziekuitvoeringen georganiseerd.

Centraal bij alle evenementen staat de onderlinge ontmoeting tussen Friezen van overzee en dichtbij. Veel Friese pelgrims zullen versteld staan hoe ze hun achtergelaten heitelân aantreffen, verwacht Kroes. ,,Ik hoor dat veel mensen denken dat het hier nog net zo is als toen ze in de jaren vijftig of zestig vertrokken. We willen ook het Friesland van nu laten zien.''

Want autosnelwegen, hoogbouw en files hebben ook bezit genomen van Friesland. Hij verwacht ongeveer vijftigduizend bezoekers. Het exacte aantal is onbekend omdat mensen zich niet hoeven aanmelden. ,,Maar gezien de vele reacties op onze website, moeten het er tienduizenden zijn.''

Het Noordelijk Bureau voor Toerisme en Reisbureau Touristique verzamelen alle beschikbare accommodaties om de `pelgrims' onderdak te bieden in hotels, zomerhuisjes, op campings en bij particulieren. Het `Gastenboek' op de website is al ongeveer 30.000 keer bezocht.

Tjesje Burggraaff (55) uit Hichtum (bij Bolsward) stapte als veertienjarige in 1960 met haar ouders en acht broers en zusters aan boord van de `Oranje' om voorgoed naar Australië te vertrekken. In 1995 ging ze voor het eerst terug naar Friesland. Ze vertelt in het elektronisch Gastenboek dat ze tot haar verrassing merkte dat `it frsyke bloed' nog steeds door haar aderen stroomde. Dat is opmerkelijk, vertelt ze desgevraagd. ,,Want om zo snel mogelijk als Australiërs geaccepteerd te worden leerden we snel Engels. Ik voelde me tot dusver voor 100 procent Australische.''

Maar ze was geroerd door het weerzien met haar heitelân. ,,Ik was verrast dat de slootjes en de groene weilanden nog bestonden en dat ik de geur van jarre (gier) nog rook. Al die geuren en emoties brachten mijn jeugdjaren bij me naar boven. Dat deed me beseffen hoe ik me nog verbonden voelde met Friesland.''

Ze verheugt zich op Simmer 2000. ,,Het is of je deel uitmaakt van een grote, wereldwijde familie. Ik kijk uit naar de gezelligheid, het weerzien van mensen en het wandelen op de Slachtedijk.''

Ze voelt zich zowel Friezin als `Ozzie'. ,,Tot twee landen te behoren is een voorrecht.''