Tijd voor een nieuw decor

De voorstelling begint in het donker. Eerst klinkt er een gil en dan de stem van een vrouw. ,,Oh good God!'' roept ze. ,,Somebody's killed! Call the police!'' Pas daarna zien we het grote ontvangstvertrek van het landhuis waar het stuk zich afspeelt. Een mahoniebruine achterwand met hoge ruitjesramen, een bloemetjescrapeaud en een bloemetjesbank, een pers voor de open haard, een schoorsteenmantel met een barokklok erop en een bakelieten telefoon op een tafeltje met krullerige poten. Als de inspeciënt vervolgens een sneeuwstorm in werking stelt, waardoor het landhuis van de buitenwereld is afgesloten, dient de inspecteur van politie zich aan. Hij meldt dat hier een moord is gepleegd – misschien volgen er méér, en de dader bevindt zich in ons midden.

Zo begint The Mousetrap van Agatha Christie, al sinds 25 november 1952, zes avonden per week (plus een matinee op dinsdag en zaterdag). Het stuk wordt opgevoerd in het St. Martin's Theatre in het hart van Londen, vlak om de hoek van Leicester Square. Vele jaren geleden werd de productie reeds in het Guinness Book of Records opgenomen als de langst lopende voorstelling ter wereld. Een spandoek aan de voorgevel van de bonbonnière-achtige schouwburg houdt de stand triomfantelijk bij: ,,Now in its 47th year!'' En na elk slotapplaus doet de man die de inspecteur speelde, twee passen naar voren voor een vermanend woord tot het publiek: ,,U weet nu wie de dader is. Teneinde de traditie van dit stuk te bewaren, verzoeken wij u echter het geheim op te sluiten in uw hart. Vertel het niemand.''

Komende zaterdag, na de 19.381ste voorstelling van The Mousetrap, zal zich achter de schermen evenwel nog iets anders afspelen. Als het publiek de zaal heeft verlaten, beginnen de theatertechnici met het afbreken van het decor. Niet omdat het stuk is uitgespeeld, maar omdat de producenten hebben besloten dat er maar eens een nieuw decor moet worden gebouwd. Het oude wordt volgende week geveild ten bate van Denville Hall, een rusthuis voor gepensioneerde acteurs in Londen. Alleen de klok op de schoorsteenmantel en de schilderijen aan de muur van het oude landhuis komen niet ter veiling; die blijven gewoon hun vaste plaats op het toneel behouden. Het nieuwe decor zal dan ook vooral op het oude lijken. Het huidige decor moet verdwijnen wegens bouwvalligheid, en niet wegens ongepaste vernieuwingsdrang.

De bouwers zullen het hele weekend bezig zijn, zodat de 19.382ste voorstelling volgende maandag weer vlekkeloos kan verlopen. ,,Het nieuwe decor zal wellicht een nieuw tijdperk voor het stuk inleiden'', zei Matthew Pritchard dezer dagen in het BBC-journaal. Pritchard is de man die als kleinzoon van Agatha Christie op zijn negende verjaardag van oma de opvoeringsrechten van het stuk cadeau kreeg.

Grootmoeder schreef het stuk in 1947 als hoorspel in opdracht van de BBC, die bij de tachtigste verjaardag van Queen Mary een aangepaste radiodag verzorgde. Ten paleize had men geïnformeerd wat de vorstin zelf nu eens zou willen – een mooi concert van Edgar Elgar wellicht, of iets van Shakespeare? Nee, liet zij weten, liever iets van Agatha Christie. De populaire schrijfster zette zich aan de arbeid en creëerde een whodunnit waarin alle personages de dader zouden kunnen zijn: de majoor, de bitse oude dame, de mysterieuze oude vrijster, de komisch bedoelde nicht of de niet thuis te brengen buitenlander. Daarna maakte ze er, op verzoek van theaterproducent Peter Saunders, een toneelstuk van.

Niemand zal beweren dat The Mousetrap het beste verhaal is dat Agatha Christie ooit heeft geschreven. Maar het meest profijtelijke is het allang. Meer dan 340 acteurs en actrices hebben er intussen in gespeeld. Een van hen heeft het stuk zelfs vergeleken met de militaire dienst; het is iets waar je je als acteur nu eenmaal niet aan kunt onttrekken. Ook verleent het succes onbedoeld extra betekenis aan de scène waarin de buitenlander verbaasd om zich heen kijkt en zegt: ,,Funny people, you English.''