Netjes vragen

Onder de kop `Netjes vragen' (NRC Handelsblad, 7 juni ) zet Liesbeth Koenen uiteen waarom de passagiers in een overvolle Amsterdamse tram alleen maar reageren op de conducteur als hij zijn wenken als beleefde verzoeken zou formuleren. Zolang de conducteur commandeert of Amsterdamse `gebbetjes' door de luidspreker maakt, negeren de reizigers hem.

Dat is ongetwijfeld juist gesignaleerd. Maar er is meer aan de hand. Nederlanders zijn lomperiken. Dat is goed te merken op drukke punten: in het openbaar vervoer, bij sportwedstrijden, na afloop van grote concerten of andere manifestaties. Het verlaten van een trein die tot stilstand is gekomen naast het perron is in Nederland een zware klus: de reizigers die willen instappen blokkeren de deuren.

In steden als Moskou, New York of Londen laat men dit soort gedrag wel uit zijn hoofd. Het is echt niet uit beleefdheid of voorkomendheid (bewoners van Moskou en New York zijn vaak op het grove af assertief), maar uit noodzaak gedraagt daar iedereen zich zo, dat hij zo weinig mogelijk last veroorzaakt. De Moskouse metro moet elke dag naar Nederlandse maatstaven onvoorstelbare hoeveelheden reizigers `verwerken'. Bij calamiteiten als het uitvallen van een roltrap reageert de menigte als gedresseerd. Ga er maar eens tussen staan als Nederlander: je voelt dat niemand je zelfs maar met een schouder aanraakt.

Let ook eens op een Nederlander die op de openbare weg een praatje maakt met een fiets of een kinderwagen of een grote koffer in zijn hand: zij zullen zich diagonaal over het trottoir opstellen of voor de uitgang van een winkel. Het wordt interessant als je verzoekt of je er even langs of door mag. In sommige landen en culturen is het veiliger iemands moeder te beledigen dan in Nederland een dergelijk territoriumbedreigend verzoek te doen. Netjes vragen is beslist onvoldoende en in veel gevallen gevaarlijk.