Computerkoning

Het lijkt me een goed moment om die rare Europese verkiezingen maar eens af te schaffen. De trouwe stemmers hadden ongelijk. De partijen waar ze in Nederland op stemden bestaan niet in het Europees parlement. Daar is, laten we zeggen, een Liberale fractie. Geen Nederlandse kiezer die weet hoe die is samengesteld. Zit die Oostenrijkse fascist er nog in? Nee, maar wie weet dat? Heeft zo'n Europese fractie een programma? Als het al zo is, moet het een zonderling allegaartje zijn.

Een parlement met mensen, partijen, programma's en bevoegdheden waar de grote meerderheid van de kiezers in het geheel niets van af kan weten is natuurlijk een aanfluiting van de democratie.

Nu we toch bezig zijn schaffen we de adviserende referenda ook zo snel mogelijk af. Peperdure vrijblijvende opiniepeilingen zijn alleen geschikt om hardwerkende activisten een levenslange hekel aan de politiek te bezorgen.

En de gemeenteraadsverkiezingen? Wie kan de ondoorzichtige bevoegdheden van rijk, provincie, stadsbestuur en deelraden nog ontknopen? Wie schaamt zich niet bij de successen van lijsten als Leefbaar Parkeren, Bier en Plezier en hoe ze verder mogen heten? Laten we er geen woord meer aan vuilmaken.

Dat de Eerste Kamer al jarenlang een anachronisme is, wordt nauwelijks bestreden.

Om enigszins op de gebeurtenissen vooruit te lopen, om de afschaffing van de Eerste Kamer werd geen traan gelaten.

Anders was het met de Tweede Kamer, die algemeen als het kroonjuweel van de democratie werd beschouwd. Maar steeds duidelijker werd het dat ook deze Kamer zijn oorspronkelijke functie al lang overleefd had. De partijen, oorspronkelijk bedoeld als organisaties waarin geestverwanten via de ingewikkelde processen van de interne partijdemocratie tot politieke machtsvorming kwamen, waren verworden tot recruteringsmachines voor bestuurders en hoge ambtenaren. Verschillen tussen de partijen, hoezeer ook kunstmatig aangescherpt, waren voor het blote oog niet meer waarneembaar. Steeds duidelijker werd het dat Nederland in feite een staat was met één partij, die in de wandelgangen, naar de gelegenheid waarbij de eendracht het duidelijkst getoond was, de Humanitaire Oorlogspartij werd genoemd. Individuele Kamerleden, vaak hardwerkend en bekwaam, deden nuttig klerkenwerk, maar volksvertegenwoordigers konden zij zich niet wanen.

Dat het zo niet meer kon was duidelijk, maar hoe dan wel? Modellen uit de oude doos, de absolute monarchie, een Raad van Wijzen, een priesterkaste of de corporatieve standenstaat, werden uiteraard verworpen. In de moderne tijd kan de noodzakelijke legitimatie van het gezag alleen aan de volkswil ontleend worden, hoe mythisch dat begrip ook moge zijn. Het wekelijks elektronisch referendum haalde het net niet, omdat tijdig beseft werd dat de burgers er gek van zouden worden.

In de impasse bracht het Huis van de computerkoning Bill Gates uitkomst. Het bleek het ideale model voor een moderne democratie te zijn.

Het huis van Gates is modern en dus computergestuurd en daardoor zeer mensvriendelijk. De gast die er aanbelt wordt begroet met de tonen van zijn favoriete deuntjes. Hij heeft ze bij zijn vorige bezoek geneuried voor de scheerspiegel, de computer heeft ze gehoord, opgeslagen en van een fris arrangement voorzien. De logeerkamer blijkt in de favoriete kleuren van de gast geschilderd. Op het nachtkastje ligt het nieuwste boek van een geliefd humorist. De vorige keer heeft de gast hartelijk gelachen toen deze humorist op de televisie was en dat is de computer niet ontgaan. Het ritme van het gesnurk van de gast is de vorige keer door de computer geanaliseerd en het wordt nu in contra-geluid gesmoord, zodat zijn vrouw niet als vorige keer in de badkamer hoeft te slapen.

De gasten van Bill Gates hoeven hun wensen niet expliciet kenbaar te maken, ze doen het door hun natuurlijk gedrag. Zo zal ook de kiezer in de toekomst zijn wensen kenbaar maken.

Alleen al de informatie die is opgeslagen in de bonuskaart van de kruidenier geeft een beter inzicht in de meningen en overtuigingen van de moderne burger dan een klassieke verkiezing het zou kunnen doen. Op zichzelf zegt de aankoop van Servische bonensoep weinig, maar in combinatie met biobrood en een éénpersoons opklapbed ontstaat een herkenbaar patroon.

Maar er is meer. Iedere muisklik op het Internet, iedere verplaatsing in openbaar vervoer of auto, ieder gebruik van de afstandsbediening van de televisie geeft de computer een schat aan informatie waaruit een betrouwbaar politiek profiel kan worden afgeleid. Zijn er dan geen politieke overtuigingen die niet op deze manier kenbaar gemaakt kunnen worden? Als meningen niet in daden worden uitgedrukt zijn het hersenschimmen en van onze daden zal alles bekend zijn.

De hervorming van het kiesstelsel ging niet zonder slag of stoot. Beschermers van de privacy leverden een hardnekkig maar uiteraard vruchteloos achterhoedegevecht. Er werd opgemerkt dat er toch altijd machthebbers zouden blijven die de volkswil in beleid moesten omzetten. Terecht werd daartegen ingebracht dat het nooit anders is geweest. Meer dan een algemeen aanvaarde legitimatie aan het gezag geven, kan de volkswil nooit.

Er waren sentimentele humanisten die het een akelig idee vonden dat de moderne kiezer een zombie zou zijn die alleen gedrag vertoonde en geen politiek bewustzijn had. Zij werden overstemd door moderner filosofen die het bewustzijn als een achterhaalde ideologische constructie beschreven of in andere gevallen de individuele burger vergeleken met een zenuwcel, die op zichzelf ook een zombie is. Pas de hoogwaardige organisatie van de afzonderlijke zenuwcellen schept een bewustzijn, dat van het brein.

De kiezers zelf vonden het al lang best en de doorslag werd gegeven door het rechttijdig uitlekken van geheime documenten waaruit bleek dat de democratieën in feite al lang op deze manier bestuurd werden.