Optima is onbedoeld actueel

Naakt, fotografie, kunst: een actueel thema in Optima. De actualiteit is toeval. Optima kwam in juni uit, is op de cover gedateerd mei en binnenin april. Maar toch. ,,Je hebt klinisch naakt en huiselijk naakt, begeerlijk naakt en dan nog een heleboel onderindelingen, waar sinaasappelnaakt en bijterig naakt onder vallen'', zegt schrijfster en beeldend kunstenaar Pam Emmerik naar aanleiding van het werk van fotograaf Paul Kooiker. Deze fotograaf vindt dat kunstenaars net als artsen een `professionele afstand' moeten bewaren tot de naakte mensen die zij te zien krijgen. Emmerik plaatst hier haar vraagtekens bij. ,,Het lijkt mij een wankel evenwicht'', schrijft ze. ,,Dat bewijst de werkelijkheid wel, waarin artsen soms seksuele relaties met hun patienten beginnen, evenals kunstenaars met hun modellen. Onder je kleren bevindt zich nu eenmaal de naaktheid. En onder het fatsoen kruipt eenvoudig de begeerte.''

Over een serie close-ups die Kooiker in 1994 maakte van rimpels en plooien, vrouwenhuid verkleefd met nylonhuid of mannenhuid en delicate kinderhuid, merkt Emmerik op: ,,Als toeschouwer voel je je door deze beelden bestolen van de heimelijke blikken die je dagelijks op andere mensen werpt''. De fotograaf betrapt haar op een banaal soort voyeurisme, dat eerder afkeer en bevreemding genereert dan opwinding. ,,Sommige van deze beelden wekken weerzin op, maar het is niet de afbeelding die schrikbarend is, maar de foto zelf (...) Het is de suggestie van nabijheid die afstoot, onverdragelijk lijkt.''

Onvermijdelijk deed deze beschrijving van foto's die ik niet ken, mijn gedachten afdwalen naar de vorige week op last van het Openbaar Ministerie uit de expositie Attack! verwijderde blootfoto van de Amerikaan Walter Chapell waarop hij een kind tegen zich aan houdt terwijl hij een erectie heeft. Ik zou de mening van iemand die zo goed kan kijken als Emmerik wel willen horen. Misschien kan zij op grond van haar kijk-ervaring verwoorden waarom zo'n foto afstotelijk en zelfs onverdraaglijk is.

Optima opent met een nieuw verhaal van Hafid Bouazza, auteur van De voeten van Abdullah en Momo. Vooral de novelle Momo kenmerkte zich door een aan de Tachtigers ontleende, archaisch aandoende woordkunst. Opmerkelijk aan dit nieuwe verhaal is dat Bouazza van die woordkunst lijkt te zijn teruggekomen, wat ik een grote verbetering vind. In Een ver gelag, zoals het verhaal heet, is vooral het vertelperspectief ongewoon: een alwetende verteller beschrijft in de jij-vorm, gericht tot een vrouw, de verliefdheid van de hoofdpersoon op haar. Het klinkt ingewikkeld en dat is het ook, maar voor je het weet heeft Bouazza je met zijn hallucinerende zinnen en fraaie formuleringen meegesleept.

In fraaie formuleringen blinkt vanouds ook Hella Haasse uit. In wat - volgens haar eigen woorden - definitief het laatste interview met haar is, vertelt ze Arjan Peters: ,,Ik heb altijd veel belangstelling gehad voor geschiedenis, die voel ik echt als een verlengstuk van mezelf achterwaarts, om het zo te zeggen.'' Behalve over haar werk praat Haasse uitvoerig over zichzelf, over haar vriendschap met W.F. Hermans, wiens humor ze zo waardeerde, en over de manier waarop zij bekendheid kreeg in het buitenland. Dat levert een schitterend verhaal op over een zekere Lewis Kaplan, een Amerikaan die in 1949 in de Times Litterary Supplement een recensie las van Het woud der verwachting. Kaplan besloot Nederlands te gaan leren om dat boek te kunnen vertalen. In 1989 vond zijn zoon de vertaling die verscheen als In a Dark Wood Wandering. Deze vertaling leidde ertoe dat het boek vervolgens ook in Frankrijk, Spanje, Italië en Zweden verscheen.

De rubriek Grof vuil van Optima, deze keer volgestort door Emanuel Kummer, moet het niet van mooie formuleringen of anekdotes hebben, noch van actualiteit. Kummer gaat grof tekeer tegen een artikel van Maaike Meijer in Lust en Gratie van twee jaar geleden. Hij is het niet eens met haar interpretatie van een erotisch gedicht van Hugo Claus. ,,Wel godverdomme, wat krijgen we nou? Wat? Waarom? Laat ze maar `s vertellen hoe je een vrouw anders dan met stoten klaar krijgt (...).''

Optima, literair tijdschrift 17de jaargang nr. 3. Uitg. Prometheus, prijs f 17,50.