Indonesië stevent af op patstelling

Na de verkiezingen in Indonesië is de politieke verwarring alleen maar groter geworden.

Een week na de Indonesische verkiezingen is er nog altijd geen duidelijkheid over de uitslag. Berichten over stembusfraude in het hele land komen sneller binnen dan verkiezingsresultaten, aldus The Jakarta Post. In veel gebieden wordt de roep om nieuwe verkiezingen sterker.

Volgens het KIPP, een onafhankelijk comité dat toezicht houdt op de verkiezingen, zouden ten minste 46 regentschappen, het bestuurlijk niveau onder de provincie, aandringen op een nieuwe stembusgang. Het provinciaal Verkiezingscomité in Noord-Sulawesi heeft al besloten tot een nieuwe stemming, terwijl in de provincie Jakarta is aangekondigd dat alle stemmen opnieuw moeten worden geteld. Maar of het zover komt, is nog onzeker. Een besluit tot herstemming of hertelling kan alleen worden genomen door de KPU, de officiële verkiezingscommissie. Maar de KPU heeft haar standpunt nog niet bekend gemaakt.

Officieel waren vanochtend ruim 47 procent van de stemmen geteld. Op basis daarvan blijkt dat de Strijdende Democratische Partij van Indonesië (PDI-P) van Megawati Soekarnoputri met 36 procent aan de winnende hand is. Daarna volgen de regeringspartij Golkar (20 procent) en de Partij van het Nationaal Ontwaken van moslimleider Abdurrahman Wahid (ongeveer 16 procent).

Golkar-voorzitter Akbar Tandjung heeft afgelopen weekeind al de nederlaag van zijn partij erkend en aangekondigd dat Golkar zich zal gaan richten op de oppositierol in het parlement. Het is nog evenwel helemaal niet zeker dat deze nederige opstelling nu al noodzakelijk is. De helft van de stemmen moet nog worden geteld en, zoals analisten zeggen, de werkelijke politieke strijd moet nog beginnen: in het parlement, en vervolgens in het najaar in het Volkscongres, dat de nieuwe president zal aanwijzen. In het Volkscongres zitten alle 500 parlementsleden, onder wie 38 militairen die niet worden gekozen maar benoemd, aangevuld met 200 afgevaardigden uit de 27 provincies en vertegenwoordigers van maatschappelijke geledingen.

Omdat eind vorig jaar het Indonesische kiesstelsel werd veranderd in een proportioneel systeem op provinciaal niveau, wat grofweg neerkomt op een districtenstelsel, staat niet bij voorbaat vast dat de partij met absoluut de meeste stemmen (nu: PDI-P) ook de meeste zetels krijgt. Dit effect wordt nog versterkt doordat stemmen uit verschillende delen van het land gewogen zijn: het dichtbevolkte eiland Java krijgt de helft van de 462 zetels maar per zetel zijn meer stemmen nodig dan in dunner bevolkte eilanden. Juist buiten Java boekt Golkar op dit moment winst: zo zou de regeringspartij op heel Sulawesi aan kop staan.

Omdat nu wel vast staat dat geen van de deelnemende politieke partijen een doorslaggevend aantal zetels zal bemachtigen in het parlement, zijn achter de schermen uitgebreide coalitiebesprekingen begonnen. Ook bij dit proces overheerst echter verwarring, omdat iedereen met iedereen schijnt te praten. Voor de verkiezingen was al duidelijk dat Golkar wil samenwerken met de islamitische Verenigde Ontwikkelingspartij (PPP), die ook al onder Soeharto was toegelaten en twee ministersposten heeft in Habibie's kabinet. PPP, die op de vierde plaats staat in de voorlopige uitslagen, sloot voor de verkiezingen een stembusakkoord met acht kleinere moslimpartijen.

Omdat de oppositieleiders Megawati (PDI-P), Wahid (PKB) en Amien Rais (PAN) ongeveer gelijktijdig een intentieverklaring afgaven om na de verkiezingen samen te werken, leek een politiek tweestromenlandschap te zullen ontstaan met aan de ene kant Golkar en meer fundamentalistisch georiënteerde moslimpartijen en aan de andere kant de meer seculiere moslimpartijen en de nationalistische PDI-P. Maar vooral de diffuse opstelling van de Nationale Mandaat Partij van moslimleider Amien Rais zorgt ervoor dat over dat beeld geen duidelijkheid bestaat. Rais heeft gezegd dat een coalitie met Golkar ,,de laatste keus'' is die hij zou maken. Die opmerking is op twee manieren uitgelegd: Rais zou een dergelijk samengaan afwijzen of hij zou, als de samenwerking met Megawati en Wahid mislukt, juist de optie voor een coalitie met Golkar openlaten.

Waarnemers gaan ervanuit dat de rol van strijdkrachten wel eens bepalend zou kunnen worden voor de uitkomst van de machtsstrijd. Tot nu toe heeft chef-staf generaal Wiranto de neutraliteit van het leger benadrukt. Maar als de machtsverhoudingen in het nieuwe parlement straks uitkomen op een patstelling, kunnen de 38 zetels van de militairen de doorslag geven. Dan is het de vraag of het leger kiest voor de `reformasi' kiest of voor behoud van de status quo.