www.gratis.com

DE EINDEXAMENS zijn achter de rug, de meeste overlevenden nog nauwelijks van het gebeuren bekomen. Maar op sommige plaatsen gonst het alweer van de activiteit. Dat zijn de spelonken waarin de vragenmaker huist, die geniepige diersoort die telkenjare zoveel schrikwekkends over adolescent Nederland weet uit te storten dat het LAKS en professor Heertje er danig van over hun toeren raken. Ik wil die vragenmakers dit keer een handje helpen, met een vraag voor de vakken Informatica, Economie en Engels tegelijk. De vraag luidt: In het Brabantse Uden huist een bijzondere internet-provider die luistert naar de naam `Wish'. Geef de correcte Nederlandse vertaling van die naam.

Het is natuurlijk een instinker, want het enig juiste antwoord luidt: `dat had je gedroomd'. Want wat Wish biedt is gratis internetten, een vorm van dienstverlening die uit het buitenland is komen overwaaien en ogenblikkelijk een groot aantal computerbladen en rubriekenschrijvers in hoge staat van opwinding bracht.

Gratis! Dat kan natuurlijk niet waar zijn, want ook al is Wish nu nog maar klein, het heeft net als zijn buitenlandse soortgenoten beslist de ambitie om groter te groeien, en dan is Heckels principe voor de omgang met grote bedrijven van toepassing: ``there is no such thing as a free lunch, unless you are the lunch''. Het is ook niet waar, want voor niets gaat echt alleen de zon op. Wat providers als Wish onder gratis verstaan, is domweg dat niet u maar een ander voor de abonnementskosten opdraait. Of althans voor het grootste deel daarvan, want een stukje van die kosten betaalt u als gratis abonnee toch. Die prijs wordt alleen niet in geld uitgedrukt, maar in verminderde service en mogelijkheden. Zo kunt u bij elke normale provider uw post ophalen en verzenden met behulp van ordentelijke e-mail programma's zoals Eudora. Bij de gratis providers, en in elk geval bij Wish moet u dat via uw Web-browser doen. Dat is een serieuze beperking van de dienstverlening, al was het maar omdat u de kwaliteit van de postverzending niet zelf in de hand heeft. Wish heeft bijvoorbeeld nu nog problemen met het verzenden van attachments, bijlagen bij mailberichtjes. Dat schijnt binnenkort in orde te komen, maar voorlopig zit je toch maar mooi te kijken met al die foto's van de kleinkinderen die u naar opa in Australië wilde sturen. Dat kan immers alleen maar door het fotobestand als bijlage bij een mailtje te voegen. Ook geeft Wish u geen toegang tot de wereld van het Usenet, met zijn duizenden nieuwsgroepen. Dat behoedt u weliswaar voor de confrontatie met een onmetelijke hoop onzin, maar Usenet bevat ook veel handigs en nuttigs, en in elk geval is het prettig als u zo'n keuze zelf kunt maken.

Zelfs als u daartegen allemaal geen bezwaar heeft, is het een illusie om te denken dat u met een gratis provider gratis het Internet onveilig kunt maken. De abonnementskosten vormen immers maar een bescheiden deel van de werkelijke kosten. Wie ook maar een beetje regelmatig over het Internet fietst merkt al gauw dat telefoontikken een belangrijker kostenpost zijn dan die maandelijkse twee tot drie tientjes die u aan een abonnement bij een provider kwijt bent. En die tikken betaalt u wel, evenals natuurlijk de stroom voor en de afschrijving van uw computer.

Maar goed, kunt u denken, twee of drie tientjes per maand, zelfs als je daarvoor wat minder service krijgt is het mooi meegenomen. Dat is waar. Maar vraag u ook even af wie dan die kosten voor zijn rekening neemt, en waarom. Let daarbij vooral even op het tweede lid van Heckels principe: ``unless you're the lunch''. Zit er misschien een adder onder het gras, die u straks onverwacht stevig bij de kuiten neemt?

Inderdaad, die adder zit er. Wish en zijn collega's moeten ook, net als iedereen, de bakker en de melkboer betalen, en ook hun eigen activiteiten op het Internet. Dat is nog zo'n misverstand, dat het Internet zelf gratis zou zijn. Niets is minder waar. Alles wat u op het net doet, of het nu een website bezoeken is, een mailtje versturen of een nieuwsgroep raadplegen, betekent dat er bits over het net verstuurd moeten worden. En dat kost geld, want ook de kabels, de satellieten, de routers (verdeelkasten), en de mensen die de hele wereldomspannende spaghettikluwen draaiende houden, komen niet uit de lucht vallen en werken niet voor niets. Deels draaien de eigenaren van de kleinere netwerken waaruit het Internet goeddeels bestaat voor die kosten op. Het Internet lift mee op de overcapaciteit van netwerken die er om andere redenen nu eenmaal toch liggen. Deels worden de kosten betaald door overheden, die zelf specifieke voorzieningen treffen om het Internet in stand te houden. En deels worden de kosten bestreden uit het abonnementsgeld dat u aan uw provider betaalt.

De partij die bij gratis providers die laatste kosten overneemt, is het bedrijfsleven, dat het Internet, en dan vooral het Web, beschouwt als een soort Kalverstraat. Een koopgoot waar klanten heengelokt moeten worden, desnoods met gratis vervoer er naartoe. Het lijkt een beetje op zo'n tapijthal die met grote letters `vrij entree' boven de ingang zet. Zolang het met betalingssystemen op het Web nog kwakkelen blijft, zal die entree in de meeste gevallen wel werkelijk `vrij' blijven, maar maak u geen illusies. Zodra het maar enigszins kan verschijnen de prijskaartjes, en betaalt u voor dezelfde informatie die u nu gratis krijgt een veelvoud van uw huidige abonnementsgeld. U bent dan geëindigd als smakelijk hapje voor de dot-com gemeenschap.

De telefoon heeft geleerd hoe snel dat gaat, daar betaalt u zelfs al voor het luisteren naar reclame. Op het Web zijn de eerste tekenen er ook al. Van de week kondigde de dienst Openbaar Vervoer Reisinformatie aan over te stappen op een 0900 nummer, een truc die ze afgekeken hebben van de pornobazen op het Internet. Twee kwartjes per minuut wordt het starttarief, binnen anderhalf jaar na het begin van deze `gratis' dienst. Twee kwartjes plus extra tijd en telefoontikken, want eerst het web op om vervolgens om der wille van de smeer doorverbonden te worden naar een betaalnummer, is natuurlijk een mijl op zeven. Het is jammer, maar op het menu van een gratis lunch staat uitsluitend dooie mus.