Sanering varkensstapel dit jaar van de baan

Het gerechtshof in Den Haag deed precies wat oud- minister Apotheker vreesde: de varkenswet blijft buiten werking, de strijd gaat door.

In de week dat heel Europa werd beheerst door dioxinen in kippen, stonden in Nederland de varkens weer eens hoog op de politieke agenda.

Afgelopen maandag stapte landbouwminister Apotheker op wegens gebrek aan steun van zijn collega's voor een alternatieve varkenswet. Gisteren deed het gerechtshof in Den Haag uitspraak in een door de staat aangespannen spoedappèl: de varkenswet, die een gedwongen inkrimping van de varkensstapel behelst, blijft vooralsnog van de baan. Apothekers opvolger Brinkhorst heeft zijn eerste nederlaag binnen.

Hoewel het hof een eerdere uitspraak van een Haagse rechter bekrachtigt, betekent het vonnis van gisteren opnieuw een fikse tegenslag voor het ministerie. Opnieuw moet dat een juridische nederlaag incasseren over een wet die al vanaf de dag van de inwerkingtreding omstreden is.

Eerder deden andere rechters al uitspraken over de juridische houdbaarheid van de varkenswet. Allemaal waren ze even vernietigend. De wet, opgesteld door Apothekers voorganger Van Aartsen, zou in strijd zijn met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, in de wet moet een adequate schadevergoeding voor de afgenomen varkensrechten worden opgenomen en ook is de wet in strijd met Europese regelgeving inzake marktordening.

De uitspraak van gisteren is dus maar een klein stapje in een groter geheel. Zowel LTO-Nederland als de Nederlandse Vakbond Varkenshouders (NVV) heeft ook bodemprocedures aangespannen tegen de wet, om een schadevergoeding af te dwingen. In die procedures wordt pas begin volgend jaar een uitspraak verwacht. Door de uitspraak van gisteren lijkt de sanering van de varkenshouderij tot die tijd bevroren.

Om een einde te maken aan de lang slepende juridische procedures heeft de vorige minister van Landbouw, Apotheker, geprobeerd een alternatieve oplossing te vinden. Na intensief overleg met de varkensboeren (onder meer op de hei) legde hij op 16 april een alternatief voor aan zijn collega-ministers. Geen gedwongen krimp van twee keer tien procent, maar een opkoopregeling waarbij varkensboeren geld krijgen voor de varkensrechten die zij aan de staat aanbieden. In plaats van in 2000 zou de milieudoelstelling van de wet (14 miljoen kilogram fosfaat minder) in 2001 gehaald worden.

Apotheker kreeg zijn collega's niet mee in zijn plan. Eerst de gerechtelijke uitspraak van 10 juni afwachten, oordeelde het kabinet onder aanvoering van de VVD-bewindslieden en premier Kok: misschien stelt de rechter ons in het gelijk en kunnen we doorgaan met de uitvoering van de wet. Die uitspraak ligt er nu, en het is er allemaal niet duidelijker op geworden.

De vraag is nu of Apothekers opvolger Brinkhorst, sinds dinsdag de nieuwe landbouwminister, het alternatief met net zo veel inspanning in de ministerraad zal verdedigen. Een woordvoerder van Brinkhorst laat weten dat ,,de varkens'' vandaag wel ter sprake zullen komen in de Trêveszaal, maar er zal nog geen beslissing genomen worden. Daarvoor is Brinkhorst te kort minister. De woordvoerder wilde niet zeggen of Brinkhorst het plan van Apotheker omhelst dan wel afwijst.

Als Brinkhorst het plan van Apotheker overneemt, zou de uitspraak van gisteren theoretisch niet eens zo veel effect hoeven te hebben. Het buiten werking stellen van delen van de wet staat invoering van het alternatief an sich niet in de weg. Sterker nog, het zicht op een alternatieve oplossing wordt na de uitspraak van gisteren steeds aantrekkelijker. Als Brinkhorst het plan van Apotheker overneemt en wederom aan het kabinet voorlegt, kan de ministerraad besluiten alsnog daarvoor te kiezen.

Waarschijnlijker is echter dat Brinkhorst, van wie verwacht wordt dat hij eerder de harde lijn van Van Aartsen zal volgen dan de consensusopstelling van Apotheker, het alternatief naar de prullenbak zal verwijzen. En dan treedt het horror-scenario van Apotheker in werking. Boeren en staat zullen elkaar tot ver in de volgende eeuw blijven bestoken met procedures, tot aan het Europese Hof toe. De inkrimping van de varkensstapel zal op de lange baan worden geschoven. Met de kans dat Brinkhorsts opvolger hetzelfde lijk in de kast zal aantreffen als Apotheker, toen hij vorig jaar augustus aantrad.