De strijd aanbinden

Het was in de tijd dat de telefoontoestellen draaischijven hadden en de hoorn nog niet door de ergonomische vormgevers was ontdekt. De hoorn lag losjes in een soort kribbe op het toestel. Wel was er al televisiereclame. In het beeld verschijnt een manager. Dank zij het aangeprezen product heeft hij goed gemanaged. Dat gaat hij een medemanager vertellen. Om de kijkers te bewijzen hoe opgetogen hij is, geeft hij de hoorn een klap op de achterkant van haar microfoon. Het ding buitelt door de lucht, hij vangt het op, virtuoos, en begint aan zijn gesprek. Hoe het met de omzet van het product is gegaan, vermeldt de geschiedenis niet, maar de klap op de telefoon deed wonderen. Overal op de kantoren kregen de telefoons klappen. Nu bleek dat je flink moest oefenen voor je je de virtuositeit van het spotje had eigengemaakt. Veel hoorns overleefden het niet. Op aandrang van de telefoondienst is het spotje uit de circulatie genomen.

De discussies over het verband tussen zien en doen gaan verder. President Clinton heeft de strijd aangebonden. Weer heeft de President een strijd aangebonden. Als er één uitdrukking is waarmee we het einde van de eeuw kunnen typeren, dan is het deze. President Clinton heeft nu de strijd aangebonden met gruwelijke computerspelletjes. Ik heb niet gevolgd hoe het met Carmageddon is afgelopen, het spelletje waarmee je als automobilist zoveel mogelijk voetgangers van de weg moest rijden. In ieder geval is er nu een onderzoek naar de spelletjes in het algemeen begonnen. De President citeerde een paar reclameteksten van de spelletjesindustrie. `Ontdek de kille moordenaar in jezelf', en `Vermoord je vriendjes, vrij van schuld'. De reclame gooit het nu dus op de psychologische component. De software in plaats van de hardware.

In deze discussie heb je twee scholen. De deskundigen van de ene school verdedigen Hollywood en de spelletjesindustrie. Ze bewijzen dat er geen verband is tussen het zien van geweld en het plegen van geweld. De cijfers van de misdaad nemen af. Dan schieten twee schooljongens hun machinegeweren op hun klasgenootjes leeg. De andere school van deskundigen acht bewezen dat er wel degelijk verband is. Te verbieden valt er niets in ons paradijs van de vrije meningsuiting. Hier ligt een taak voor de ouders. Die moeten thuis de strijd aanbinden.

Dat er verband is tussen zien en doen wordt in iedere oorlog bewezen. Ik kan het me, moet ik bekennen, goed herinneren uit 1940-1945. Nu zien we op televisiejournaals de jongetjes in Afghanistan, Indonesië, Palestina, India en Pakistan. Ze zwaaiden met hun houten kalasjnikovjes naar de westerse camera's. Hun vaders zijn aan het front. De vaders en moeders in hun westerse huiskamers schudden bezorgd het hoofd over deze oorlogszucht in het kinderspel. Op de grond voor de televisie zitten hun Corrie en Pietje zoet een potje Carmageddon te spelen of Star Wars. Dan begint Pietje te huilen; Corrie maakt een vreugdedansje, juicht: `Zijn planeet kapot geschoten!' Het is weer bedtijd.

Er zijn weinig onderwerpen waarover zoveel onenigheid bestaat, ruzie wordt gemaakt als over het verband tussen zien en doen. Dat is geen wonder. Alle filosofen en mediadeskundigen zijn het erover eens: onze cultuur is de cultuur van het beeld. Alle economen weten met hun allen één ding zeker: in de westerse maatschappij is de vrije markt nog altijd onweerstaanbaar in opmars. Dit betekent dat de media-industrie hoe langer hoe meer een beeldindustrie zal worden. Op de vrije markt handhaven zich dan de ondernemingen die de best verkoopbare beelden produceren. En iedereen weet - hoewel niet waarom - dat porno en geweld beter verkopen dan de reproducties van Rembrandt. Zelfs met Goya's Rampen van de oorlog valt weinig te verdienen, want anders waren ze allang op een website te zien geweest. Het is niet sensationeel genoeg, niet echt virtueel; het is kunstgrafiek.

We beseffen wel dat het niet goed is. Daarom bindt President Clinton weer de strijd aan. Deze president ontwikkelt zich tot de Heilige Antonius van onze dagen. Maar zal het helpen? Een profetische romanfiguur zegt: ,,Het geweten wordt ouderwets. Ik voorspel je dat het niet lang meer duurt voor het kan worden weggenomen, net als een blindedarm. Of dat je het kunt laten bijwerken door een psycholoog, zoals je door een esthetisch chirurg je neus laat bijwerken. Hij heeft zich aan zijn geweten laten helpen, hoor je dan.'' Zo'n door de Amerikaanse president geciteerd reclamezinnetje opent een wereld. `Vermoord je vriendjes' - het is niet goed maar het komt meer voor. Schuldvrij, daar gaat het om. Dat kan nu virtueel.