Op geleende tijd in de Golan

De gekozen Israelische premier, Ehud Barak, heeft in zijn campagne beloofd zich in te zetten voor een snelle vrede met Syrië. Dat betekent teruggave van de Golan. De joodse kolonisten zullen zich er wel bij neerleggen.

,,Ik ben bang uit een droom te ontwaken en dan een klap in mijn gezicht te krijgen. Want ik voel dat er onder Ehud Barak grote veranderingen in de lucht zitten, dat we de Golan-hoogvlakte gaan ontruimen'' (voor vrede met Syrië), zegt Alix Kudis.

Hij zit onder een groot rieten dak in de bustan, de tuin, van de kibbuts Ein Sivan, met een fraai uitzicht op Kuneitra, de Syrische hoofdstad van de Golan. Als soldaat kwam hij twintig jaar geleden naar de Golan. Met een sterk zionistisch vertrouwen in de toekomst trouwde hij er met een soldatenmeisje. Hij werkte hard aan de opbouw van Ein Sivan, en dacht zijn drie kinderen vlak bij de Syrische grens een zekere toekomst te kunnen bieden. Die hoop ziet hij deze dagen vervagen. ,,Wie ben ik dat ik als kleine man de vrede in de weg sta?'', zegt hij. ,,Vrede, en weg ben ik.''

Een toeristisch tractorritje uit de bustan naar de nabij gelegen Israelisch-Syrische bestandslijn kost maar vijf gulden. Voor dat geld wordt een goed uitzicht geboden op de door struikgewas overwoekerde puinhopen van Kuneitra. Deze stad werd in 1967, na de Israelische verovering van de Golan, met de grond gelijk gemaakt en ging na de oorlog van 1973 weer in Syrische handen over.

Uri Meir, de directeur van de ontwikkelingsmaatschappij van de Golan, herinnert zich dat opgave van de Golan tijdens de vredesconferentie in Madrid in 1991 ook op de nationale agenda stond. ,,Ik ben er niet zeker van dat de politieke situatie nu slechter is dan toen'', zegt hij in zijn bureau in Katzrin (7.000 inwoners, van wie 30 procent Russische immigranten), de Israelische hoofdstad van de Golan. Evenals vele anderen hier hoopt hij dat een vredesregeling met Syrië niet het einde zal zijn van de Israelische aanwezigheid op de Golan. ,,Is een confederatie met Syrië niet mogelijk? Ik kan me niet voorstellen dat vrede gepaard zal gaan met een transfer van de Israelische bevolking. Alleen een grote Israelische leider van het kaliber van David Ben-Gurion of Menahem Begin kan een beslissing nemen om de Golan te ontruimen. Zo'n leider hebben we nu niet. Ik ben er zeker van dat ik hier over drie jaar nog ben.''

Uri Meir merkt aan het teruglopen van de investering in de Golan de afgelopen jaren dat Israelische ondernemers de zwarte wolken boven de Israelische toekomst van de Golan zien aankomen. ,,De afgelopen drie jaar is er tot mijn spijt niet veel veranderd'', zegt hij. Alleen de beginnende hightech ondernemingen in Katzrin, waarin veel Russische geleerden werkzaam zijn, hebben nauwelijks last van het politieke klimaat.

Als de zon na een snikhete dag is ondergaan, gaat in het oude commerciële centrum van Katzrin – er is inmiddels een nieuw koopcentrum bijgekomen – een luid gejuich op. Tientallen soldaten kijken op een kleine tv-toestellen naar de interland Israel-Oostenrijk. ,,Israel, Israel'', zingen ze bij de vijf Israelische doelpunten die Oostenrijk verpletteren. ,,We leven hier op geleende tijd'', zegt een restauranthouder tussen het gebulder door. Na afloop van de wedstrijd rennen de soldaten naar hun militaire voertuigen, terug naar de vele boven- en ondergrondse stellingen. ,,Als de Syrische president Assad zo koppig blijft als tijdens het vredesoverleg met Rabin, is er niets aan de hand en blijven we hier. Zo niet, dan is het een bekeken zaak'', zegt de restauranthouder.

Ehud Barak, de gekozen linkse premier, heeft vóór de verkiezingen van 17 mei er geen twijfel over laten bestaan dat hij voor vrede met Syrië bereid is, evenals Rabin intertijd, grote territoriale concessies op de Golan te doen. Toch kreeg hij 57,3 procent van de stemmen hier. De `Derde Weg' van minister Kahalani, die als enige programmapunt behoud van de Golan opvoerde, is in de verkiezingsslag zelfs roemloos ondergaan. Deze uitslag wijst erop dat de Israelische bevolking op de Golan minder ideologisch is ingesteld dan de harde kern van de kolonisten op de Westelijke Jordaanoever.

De meerderheid van de 32 Israelische nederzettingen op de Golan is voortgekomen uit het socialistisch-zionisme waartoe ook Rabin, Peres en Barak behoren. De gematigde Israelische bevolking zal zich bij opgave van de Golan neerleggen – op enkele fanaten in een jesjiva (religieus opleidingsinstituut) na. Voor hen is dit gebied onafscheidelijk deel van het joodse erfgoed. Het kleine historische museum in Katzrin levert de bewijzen voor deze opvatting. Stenen van basalt met joodse religieuze symbolen van synagogen die in de tijd van de Talmud (vierde eeuw na Christus) op de Golan bloeiden, werden na 1967 in Kuneitra gevonden. Maar voor de overwegend niet-religieuze joodse bevolking van de Golan is deze historische band geen reden om als het erop aankomt tegen Barak de barricades op te gaan. Voor schadeloosstelling – het liefst uit de Amerikaanse schatkist – zullen ze, weliswaar mokkend en verbitterd, ook na 33 jaar Golan hun biezen pakken.

Misschien is het vooruitzicht op dollars wel de reden dat er nu grote villa's in de villawijk van Katzrin in aanbouw zijn. ,,Het leven gaat tot nader order gewoon door'', is een veel gehoorde uitspraak op de Golan.

Op de berg Bental, een van de strategisch belangrijke hoogten op de Golan, met een verre blik in Syrië, zegt Uri Zel-Zion dat 30 procent van het water dat in het meer van Tiberias stroomt van de Golan komt. ,,De toekomstige oorlogen zullen over water gaan'', zegt hij. ,,Dat is ons grote belang bij de Golan. Het is maar een klein gebied. Het kan hier een paradijs zijn als wij er in vredestijd kunnen blijven en er open grenzen zijn. Misschien kunnen er na de dood van president Hafez Assad zaken met zijn zoon worden gedaan. Die lijkt ons wat soepeler en moderner te zijn dan zijn vader.''

In Buka'ata, een groot Druzen-dorp, kijkt een jonge handelaar uit naar het vertrek van de Israeliërs. ,,Mijn Israelische vrienden begrijpen dat niet. Als ik dat zeg, ben ik plotseling hun vijand. De Israelische bezetting is weliswaar niet drukkend, maar toch wil ik me een vrij mens voelen.'' Ook in het noordelijker gelegen dorp Mas'ada zegt een jonge Druus in vloeiend Hebreeuws (een verplicht vak op school) uit te kijken naar het einde van de Israelische bezetting. ,,Syrië is mijn vaderland'', zegt hij. ,,Vrede betekent voor mij terugkeer naar mijn land aan de grens, dat nu gesloten Israelisch militair gebied is, en hereniging met mijn familie in Syrië.''