Terugkeer vluchtelingen is illusie

Het is onwaarschijnlijk dat de vluchtelingen uit Kosovo massaal naar huis zullen terugkeren, menen Robert P. DeVecchi en Elizabeth Archangeli. Er kan maar beter worden begonnen met het winterklaar maken van de opvangkampen.

In het internationale vredesplan dat een eind moet maken aan het conflict inzake Kosovo staat de `veilige, vrije terugkeer van alle vluchtelingen en ontheemden' centraal. Gezien de omvang van de gruwelen die de vluchtelingen hebben ondergaan, en gezien de verwoestingen in Kosovo zelf, is het onrealistisch te verwachten dat zij massaal zullen terugkeren, zeker in de nabije toekomst.

Iedere actie om vluchtelingen tegen hun wil te repatriëren zou een schending van de VN-Conventie betreffende de Status van Vluchtelingen inhouden, die door alle NAVO- lidstaten is geratificeerd, evenals door Albanië en Macedonië.

De omstandigheden in Kosovo zijn erbarmelijk. De economie is vernietigd. Er is in het voorjaar nauwelijks gezaaid. Talloze woningen zijn verwoest en hele dorpen met de grond gelijkgemaakt. Winkels en bedrijven zijn geplunderd en in brand gestoken. Openbare voorzieningen en medische faciliteiten zijn er nauwelijks meer.

Pogingen tot wederopbouw zullen ernstig worden gehinderd door landmijnen. Waterputten zijn volgegooid met lijken in ontbinding, waardoor de watervoorziening is vergiftigd. Aantal en omvang van massagraven en locaties van massamoorden zijn onbekend, en over de toestand waarin de 600.000 interne ontheemden verkeren kunnen wij slechts speculeren.

De trauma's die de meer dan 780.000 vluchtelingen hebben opgelopen, zullen hun beslissingen sterk beïnvloeden. De geschiedenis leert dat vluchtelingen, vooral wanneer zij wreedheden hebben ondergaan, er veelal voor kiezen niet terug te keren.

Van de naar schatting twee miljoen Bosnische vluchtelingen en ontheemden, zijn er slechts 550.000 naar hun plaats van herkomst teruggekeerd. Meer dan 2,5 miljoen Afghaanse vluchtelingen verblijven nog altijd in Pakistan en Iran. De overgrote meerderheid van de vluchtelingen die in de jaren tachtig zijn gevlucht voor het geweld in Midden-Amerika zijn nooit teruggekeerd.

Men moet nu al beginnen de kampen in Albanië en Macedonië klaar te maken voor de winter. Binnen vier maanden zal het winterseizoen beginnen. Tevens moet er zodra er vrede is in Kosovo en er toereikende veiligheidsmaatregelen zijn getroffen, intensief worden gewerkt aan de wederopbouw van het gebied.

Een belangrijk aantal vluchtelingen zal proberen niet naar Kosovo terug te keren maar elders te blijven, met name in Albanië. Er zal een internationaal gefinancierde inspanning moeten worden geleverd om hen in staat te stellen te integreren. Er zal vooral behoefte zijn aan huisvesting, scholen, medische faciliteiten, et cetera – voor zowel de vluchtelingen als de inheemse Albanese gemeenschap.

En tot slot moet er worden gewerkt aan een genereus internationaal opvangplan voor Kosovaarse vluchtelingen die niet in staat of bereid zijn naar huis terug te keren.

Wie naaste verwanten in het buitenland heeft, moet in staat worden gesteld zich bij hen te voegen. Schrijnende gevallen zoals gezinnen met een vrouw als gezinshoofd, slachtoffers van verkrachting, ouden van dagen en invaliden behoeven speciale aandacht.

De hiermee gepaard gaande lasten moeten evenredig worden verdeeld over de landen van West-Europa, Canada, Australië en de Verenigde Staten. Meer dan 75.000 Kosovaarse vluchtelingen hebben zich al in het buitenland gevestigd.

Wie staande houdt dat de centrale doelstelling terugkeer van alle vluchtelingen is, gaat voorbij aan het verleden en aan fundamentele internationale wetgeving inzake vluchtelingen. Wij dienen de Kosovaren die zelf willen terugkeren in staat te stellen dat op veilige en waardige wijze te doen. Tegelijkertijd moeten wij echter zorgen voor hen die niet bereid of in staat zijn terug te keren door hen elders de gelegenheid te geven een nieuw leven op te bouwen voor zichzelf en hun gezinnen.

Robert P. DeVecchi en Elizabeth Archangeli zijn verbonden aan de Raad voor Buitenlandse Betrekkingen in Washington.

© The Washington Post