Samen strijden Blair en Schröder in het Midden

De Britse premier en de Duitse bondskanselier pleiten in een gezamenlijk document voor een nieuw sociaal-democratisch elan in Europa. De Franse premier heeft zijn bedenkingen.

De Britse premier Tony Blair en de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder hebben sociaal-democraten in Europa opgeroepen tot een radicale modernisering van de welvaartsstaat.

,,Alleen als de sociaal-democratie de historische kans grijpt om zich te vernieuwen, kan ze ook in de volgende eeuw succesvol zijn'', staat in het document Europa, The Third Way, Die Neue Mitte, dat premier Blair en kanselier Schröder gisteren samen presenteerden op het Labour-hoofdkwartier in Londen.

Het is een uitwerking van de algemene uitgangspunten die Blair en Schröder vorig najaar in Londen overeenkwamen. Eén dag voor de Europese verkiezingen richten ze hun appèl vooral aan hun partijgenoten, omdat bijna overal in West-Europa sociaal-democraten regeren. ,,We hebben een nieuw evenwicht nodig tussen economische dynamiek aan de ene kant en sociale rechtvaardigheid aan de andere kant'', zei Schröder gisteren.

Voor de Franse premier Lionel Jospin is de `derde weg' van Schröder en Blair geen goed nieuws. Het zet hem in de hoek van de ouderwetse socialisten, terwijl hij in eigen land de nadruk legt op zijn `methode, links en modern'. Jospins coalitie met de communisten belet hem het sociaal-liberale denken van de derde weg te omhelzen, als hij dat al zou willen.

Daarom volstond de Franse minister-president gisteren in Duitsland met een kort: ,,Wij beslissen in Frankrijk, op eigen kracht, uitgaande van onze eigen ideeën.'' In zijn omgeving werd de Brits-Duitse publicatie afgedaan als een verkiezingsstunt: ,,Als zij iets serieus hadden willen doen, was dit stuk voor de Top van Keulen gepubliceerd, niet erna.''

Blair en Schröder pleiten voor een economisch vriendelijke politiek door belastingverlichting voor ondernemingen, hervorming van sociale stelsels, solide overheidsfinanciën en `sancties' voor uitkeringsgerechtigden en flexibilisering van de arbeidsmarkten. ,,Eén baan voor het leven is iets uit het verleden'', aldus het stuk. ,,We willen de verzorgingsstaat moderniseren, niet afschaffen'', staat in de tekst, waaraan Peter Mandelson _ ex-minister en vertrouweling van Blair _ en Schröders leider van de bondskanselarij Bodo Hombach maanden hebben gewerkt.

Volgens beide regeringsleiders hebben de overheidsuitgaven als percentage van het nationaal inkomen ,,de grenzen van het acceptabele'' bereikt. Ze zeggen geen maatregelen te zullen nemen die tot hogere belastingen leiden en die de arbeidsmarkten (lees: banengroei) belemmeren.

Schröder zei dat beide leiders beogen ,,enige economische competentie'' voor de sociaal-democratie terug te winnen. De gezamenlijke agenda die wordt voorgesteld, is voor Blair minder nieuw. De Labourleider stoomde zijn partij al midden jaren negentig klaar voor het politieke centrum. Voor hem is het document een nieuw vehikel voor Brits leiderschap in Europa, suggereerde hij gisteren met een snier naar de Conservatieve Partij, die met een eurosceptische en isolationistische agenda de verkiezingen van morgen ingaat.

Maar voor Schröder is het de eerste duidelijke stellingname sinds het vertrek van de traditioneel-linkse Oskar Lafontaine als minister van Financiën en SPD-voorzitter in maart, dat het hem ernst is met het doorvoeren van sociaal-economische hervormingen in Duitsland. Zo erkennen Blair en Schröder dat een groot deel van de hoge werkloosheid in Europa structurele oorzaken heeft en niet het gevolg is van de conjunctuur. Een constatering, die niet alleen Lafontaine als toenmalig partijleider van de hand wees omdat hij hierin rechtvaardiging zag voor `afbraak' van de verzorgingsstaat, maar ook een meerderheid van de SPD.

De door Blair en Schröder als onschuldig gepresenteerde ,,voorstellen'' betekenen voor de Duitse sociaal-democraten een radicale koersverandering. Het document stuitte dan ook al op heftige kritiek bij de linkervleugel in zijn partij. Deze kan zich helemaal niet vinden in de constatering, dat de ,,door links gekozen weg tot sociale rechtvaardigheid in het verleden steeds met verhoging van de overheidsuitgaven gepaard ging''.

Als Blair en Schröder met `sancties' op het gebied van uitkeringen een vermindering van de bijstand en werklozensteun bedoelen, zal een deel de SPD-fractie zich hevig verzetten.