Vechten is tevergeefs, maar het moet

Sarah Kane is een dichteres. Deze jonge Londense toneelschrijfster, die eerder dit jaar dood in haar flat werd aangetroffen, heeft de Engelse toeschouwers verbijsterd met het geweld van haar stuk Blasted (1995). De Nederlandse uitvoering, door Het Nationale Toneel, riep minder uitgesproken reacties op. Geweld op het toneel is van alle tijden, Euripides, Shakespeare en John Osborne met zijn roemruchte stuk Look back in Anger (1956) hielden zich er mee bezig.

Sarah Kane is een volbloed opvolger van Osborne. Het Maastrichtse gezelschap Het Vervolg speelt in het nieuwe Derlon Theater, een voormalige aardewerkfabriek, haar poëtische stuk Crave (1998), vertaald als Hunker. Er komt geen sprankje geweld in voor. Elke zin getuigt van dat martelende gevoel dat `hunkering' heet. In dit lange gedicht verdeelt Kane de verschillende vormen van hunker over de personages. Ze switcht spannend en razendsnel van onvrede naar geluksvervulling, van bitsheid naar woede-zonder-reden.

De vier spelers, twee acteurs en twee actrices, zitten zij aan zij op een verhoging. Gezicht, knieën, handen frontaal naar de zaal. Ze zijn alledaags gekleed, op het groezelige af. Een naam ontbreekt; A,B,C en M heten ze. De ene vrouw M (Mieneke Bakker) verlangt naar het moederschap, de verlossing van al haar eenzaamheid en verdriet. C (Marie-Christine de Both) veroordeelt deze hunker, zoals zij in alles en iedereen elk verlangen met bijtend cynisme smoort; onverholen woede is in haar ogen te zien. Mieneke Bakker niet. Zij toont lachende lichtheid, de smart daarachter geeft ze in subtiele gestes prijs. En dan de twee mannen, A en B, Hans van Leipsig en Geert Jan Romeijn. De eerste een naïeveling met altijd durende verwondering in zijn blik – vooral als de vrouw M `neuken' zegt – en de ander, Romeijn, een geslepen persoon, die alles al heeft gezien. Zo zit hij ook, achterover geleund, kom maar op. Leispig daarentegen heeft een houding alsof hij elk moment geslagen kan worden.

Kane's tekst heeft direct met haar eigen leven te maken. Sarah Kane hield er geen vrijblijvend schrijverschap op na. De alledaagse waanzin van het leven dat niet geeft wat ervan wordt verwacht, was haar obsessie. Daaruit komen observaties voort als: `Ergens is er iemand die om mij huilt, om mijn dood huilt'. Of: `Ik schrijf de waarheid en het maakt me kapot. Ik haat de woorden die me niet laten sterven'.

De regie van Hans Trentelman is sober, zuiver en terecht gedacht vanuit de tekst. Ik moest aan de uitgeloogdheid van Beckett denken, vooral zijn later werk als Silence. Het slotbeeld, zonder regie-aanwijzing gemaakt door ontwerper Herbert Janse, is in alle eenvoud puur drama. Na de woorden `Gelukkig en vrij', gezegd door C (De Both), verschijnen op een scherm de jeugdfoto's van de spelers, allen onschuldig en pril in hun kindertijd. Jaren die voorgoed voorbij zijn. Het leven met zijn grimmigheid en desillusie kwam. Daartegen vechten is misschien vergeefs, maar het moet. Hunker is aangrijpend als weergave van een moedige levenshouding tegen wil en dank. Zo spelen de acteurs van Het Vervolg de tekst ook, alsof het overwinnen van de wanhoop een geloofsbelijdenis is. Intiem, zuiver, krachtig.

Voorstelling: Hunker (Crave) van Sarah Kane door Het Vervolg. Vertaling: Marcel Otten. Decor en licht: Herbert Janse. Regie: Hans Trentelman. Spelers: Marie-Christine de Both, Mieneke Bakker, Geert Jan Romeijn, Hans van Leipsig. Gezien 5/6 Derlon Theater, Ceramiqueterrein, Maastricht. Te zien t/m 26/6 aldaar. Res.: (043) 350 55 55.