Olijfboom wordt gedicht

Griekenland telt ongeveer 100 miljoen olijfbomen, maar dit aantal loopt terug door de aandrang van de EU, die een olijfplas wil voorkomen. Van de hand van de in Athene woonachtige Andriëtte Stathi-Schoorel is nu, in het Grieks en het Engels, een prachtig boek uitgekomen waarin ervoor wordt gepleit deze bomen in beginsel de status van monument toe te kennen. Waarom wordt elke oude steenklomp heilig verklaard en zijn de vaak eeuwenoude en unieke olijfbomen, die met elkaar een landschap uitmaken, vogelvrij voor wie ze wil vernietigen?

In de Oudheid mocht men niet meer dan twee olijfbomen per jaar omhakken en het hout mocht alleen worden gebruikt voor eigen behoeften of om er altaren en beelden van te maken. De schrijfster contrasteert dit met het lot van een oeroude olijfboomgaard bij het klooster Preveli op Kreta, nu een parkeerplaats.

De olijf als heilig maar ook `gek' fenomeen, dat is wat de schrijfster bezingt. Dwalend door haar lievelingsboomgaard boven Sparta is ze op het idee gekomen aan elke afbeelding dichtregels te koppelen, merendeels van Griekse literatoren maar ook in één geval van Hella Haasse en – bij een boom waarvoor ze geen klaar gedicht vond – van zichzelf.

Het resultaat is verbluffend. Er is geen boom die met zijn grillige en onvoorspelbare vormen zo op de fantasie en dus op de poëzie heeft ingewerkt als de olijf. Bij op zichzelf al schitterende foto's van soms lieflijke maar meestal dramatisch geteisterde bomen zijn teksten gevonden waarvan men zou zweren dat ze nu juist op deze boom slaan. De foto's zijn gemaakt door een zoon van de schrijfster, Pyrrhos, en ze worden aangevuld met tekeningen van haar andere zoon Phaethon en van Panagiotis Rovolis.

Jannis Ritsos en de Nobelprijswinnaars Seféris en Elytis zijn typische `olijvendichters', ook als ze het woord niet noemen, maar de schrijfster vond bij de wat oudere Palamás, een beetje uit de gratie in Griekenland, de meeste aandacht voor het demonische aspect van zo menige olijfboom. Homerus en Sophokles vormen de afsluiting van het boek. Aan het slot is er een foto met als enige tekst `Wachtend op Michelangelo'. Een boek waarvan men zich afvraagt waarom het niet veel eerder is vervaardigd.

Andriëtte Stathi-Schoorel: `The mad and sacred olive tree'. Uitg. Ap.A. Charisis Athene. Verkrijgbaar bij Het Griekse Eiland, Westerstraat 98, Amsterdam.