Nafta verdient twee hoeraatjes, geen drie

De architecten van het Noord-Amerikaans Vrijhandelsakkoord (Nafta) kwamen het afgelopen weekeinde bijeen om de vijfde verjaardag van hun schepping van weleer te vieren. ,,Het was een geweldige deal'', aldus Amerika's handelsvertegenwoordiger Carla Hills.

Als een oude vriendenclub kwamen ze dit weekeinde bijeen – de architecten van het Noord-Amerikaans Vrijhandelsakkoord (Nafta), het vrijhandelsverdrag tussen de Verenigde Staten, Canada en Mexico. Aan de macht zijn ze al jaren niet meer. Maar triomfantelijk waren ze het er over eens dat hun opvolgers, hun politieke rivalen van weleer, inmiddels de economische vruchten plukken van het enorme succes van hun initiatief.

Nafta is ,,de hoeksteen van de handelsstrategie'' van de VS, verklaarde oud-president George Bush. De voorloper van Nafta, het vrijhandelsakkoord tussen Canada en de VS, was ,,de basis voor een sterk economisch herstel'' in Canada na de recessie van begin jaren negentig, zei ex-premier Brian Mulroney. Volgens Jaime Serra Puche, voormalig minister van Handel van Mexico, heeft Nafta ,,de concurrentiepositie van de Mexicaanse economie sterk verbeterd.'' En Carla Hills, de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger onder Bush, concludeerde dat ,,Nafta niet een goede, maar een geweldige deal was voor alle betrokkenen.''

Aanleiding van de reünie was een tweedaagse conferentie in Montreal over de resultaten van vijf jaar Nafta, en tien jaar vrijhandel tussen de VS en Canada. De voornaamste hoofdrolspeler die verstek liet gaan was Carlos Salinas, de voormalige president van Mexico die na zijn ambtstermijn in diskrediet is geraakt. Maar zelfs aan hem ging een onderlinge regen van schouderklopjes niet voorbij. ,,Ik moet het voor hem opnemen,'' zei Bush, ,,want hij hield zich altijd aan zijn woord. Het spijt me dat hij in moeilijkheden is, maar hij verdient lof voor zijn sleutelrol in het Nafta-verdrag.''

Nafta, de grootste vrijhandelszone ter wereld met ongeveer 400 miljoen inwoners en een derde van 's werelds productie, werd in 1994 van kracht. De drie deelnemende landen hebben hun onderlinge invoeraccijnzen op goederen en diensten, behalve agrarische producten, afgeschaft. Canada en de VS voltooiden dat proces begin vorig jaar op basis van hun akkoord, dat in 1989 inging. Beide verdragen werden gesloten tegen aanzienlijke oppositie in. Canadese vakbonden waarschuwden voor Amerikanisering van de Canadese economie en verlies van banen aan de VS. Belangengroepen in de VS voorzagen juist massaal banenverlies aan Mexico, waar Amerikaanse industrieën zich zouden vestigen om te profiteren van lage lonen.

De initiatiefnemers van Nafta genoten van een kans om achteraf hun gelijk te halen. ,,De werkloosheid in de VS is in tientallen jaren niet zo laag geweest,'' zei Bush. ,,Dus het is niet geloofwaardig om te zeggen dat Nafta ons banen kost.'' Mulroney verklaarde dat vrijhandel heeft geleid tot ,,een massale hervorming en modernisering van de Canadese economie. We zijn een concurrerende natie geworden, die leeft van export.'' De voormalige leiders beriepen zich op statistieken die ook vaak door hun opvolgers worden aangehaald om het succes van vrijhandel te illustreren. Zo is handel tussen de VS en Canada tussen 1989 en 1998 explosief toegenomen tot 312 miljard dollar vorig jaar, een toename van 150 procent. Canada is daarmee veruit de grootste handelspartner van de VS. Mexico is sinds 1993 Japan voorbijgestreefd als nummer twee; de handel met de VS verdubbelde bijna in die periode, tot 188 miljard dollar.

Maar bij die cijfers houdt de eensgezindheid over de positieve gevolgen van Nafta op. Onafhankelijke economen wezen erop dat groei van het handelsvolume alléén nooit het doel van vrijhandel was. Er was ook grotere productiviteit en verbetering van de levensstandaard beloofd. In Canada is de productiviteit echter achtergebleven bij de VS, voornamelijk doordat hightech industrieën zich daar hebben opgehoopt. De Canadese werkloosheid is met 8,3 procent bijna tweemaal zo hoog als de Amerikaanse. En de levensstandaard van Canadezen is sinds 1989 licht gedaald, terwijl die van hun zuiderburen omhoog ging. John McCallum, hoofdeconoom bij de Royal Bank van Canada, stelde dan ook vast dat vrijhandel ,,twee hoeraatjes verdient, niet drie.''

Wat de VS betreft valt de huidige economische voorspoed van lage inflatie, lage werkloosheid en stevige economische groei deels toe te schrijven aan vrijhandel, meent Paul Wonnacott, econoom in de VS. ,,Een van de verklaringen is de toename van buitenlandse concurrentie,'' zei hij. ,,Die heeft geholpen de inflatie laag te houden terwijl de werkloosheid daalde. De gevolgen van vrijhandel zijn relatief kleiner in de VS, maar ze zijn positief.''

In Mexico zijn meer hoger betaalde banen geschapen als gevolg van Nafta, zei de Mexicaanse econoom Fernando Clavijo. Het beeld is volgens hem echter vertekend door de ongekende kracht van de Amerikaanse economie in de afgelopen jaren, waar Mexico van heeft kunnen meeprofiteren.

Andrew Jackson, econoom van het Canadian Labour Congress, was tenslotte ronduit negatief. ,,Het vrijhandelsverdrag is weliswaar goed gebleken voor handel, maar het heeft weinig gedaan aan traditioneel zwakke punten in de Canadese economie,'' zei hij, wijzend op het grote aandeel van halffabrikaten in de Amerikaans-Canadese handel, met name in de auto-industrie. ,,Evenals tien jaar geleden hebben we nog steeds een kleine en relatief onderontwikkelde geavanceerde industrie.''

Niettemin drongen Bush en Mulroney aan op verdere handelsliberalisering, met name door de schepping van een vrijhandelszone die het gehele westelijk halfrond omvat. Leiders van Noord- en Zuid-Amerikaanse landen spraken enkele jaren geleden af te streven naar zo'n zone per 2005. Maar er zit weinig beweging in, voornamelijk doordat president Clinton geen zogeheten `fast-track' onderhandelingsbevoegdheid heeft gekregen van het Amerikaanse Congres. Die is nodig om internationale handelsverdragen te sluiten die het Congres kan aannemen of verwerpen, maar die het niet kan amenderen.