Die Ehe der Maria Braun

Komende donderdag is het op de kop af zeventien jaar geleden dat Rainer Werner Fassbinder op 36-jarige leeftijd bezweek aan een cocktail van slaapmiddelen en cocaïne. Tegenwoordig heeft menig cinefiele twintiger nog nooit van hem gehoord, maar destijds kon worden vastgesteld dat Fassbinder misschien wel de belangrijkste en in elk geval de productiefste cineast van de jaren zeventig was geweest. In vijftien jaar tijd had hij veertig lange Duitse speelfilms geregisseerd. Zijn werkdrift werd algemeen beschouwd als zijn remedie tegen de pijn van het bestaan. ,,Het is ook een poging'', had hij gezegd, ,,mezelf een beetje te begrijpen.''

,,Liefde is gewoon een gevoel, geen waarheid'', zegt Maria Braun in Fassbinders commercieel succesvolste speelfilm Die Ehe der Maria Braun (1978). Het is een sleutelzin zoals er zoveel te vinden zijn in het oeuvre van de cineast wiens speelfilmdebuut Liebe ist kälter als der Tod (1969) heette. Als we ons hier thematisch even beperken tot de liefde (deden we dat maar vaker), dan was Fassbinder destijds de hofleverencier van romantisch-radicale melodrama's waarin even ambitieuze als oprechte en kwetsbare helden (`Halbstarken') worstelen met de onbereikbaarheid van liefde en geluk en de destructieve inslag ondervinden van menselijke verhoudingen.

In al deze opzichten is Maria Braun een archetypische Fassbinder-heldin. Bovendien wordt ze gespeeld door de Fassbinder-actrice bij uitstek: Hanna Schygulla (patenthoudster van de onweerstaanbaarste lijzigheid uit de naoorlogse filmgeschiedenis). Mevrouw Braun, wier levenswandel we volgen van 1944 tot 1954, is tegelijkertijd een symptoom van en een metafoor voor het Wirtschaftswunder. Terwijl om allerlei redenen haar wettige echtgenoot voortdurend afwezig is, neemt ze na de oorlog kordaat haar eigen wederopbouw ter hand. Ze stelt zich strategisch beschikbaar als minnares van achtereenvolgens een Amerikaanse bezetter en een gefortuneerde fabrikant en maakt carrière als zakenvrouw. Hoewel het `slechte tijden zijn voor gevoelens' blijft ze emotioneel trouw aan haar echtgenoot, die ooit zal terugkeren. Maar echte liefde is, zoals we al vreesden, een zwaktebod in deze geperverteerde samenleving.

Die Ehe der Maria Braun (Rainer Werner Fassbinder, 1978, West-Duitsland). Canvas, 23.00-0.55u.