Democratie

Het dualisme is dood. De kampioenen van het dualisme, de VVD van Bolkestein en D66, de kampioenen van de staatkundige en politieke vernieuwing voor wie herstel van het dualisme een essentieel programmapunt was, omarmen elkaar in bijna aandoenlijke acties om Paars II te redden. Het gaat om de afwijzing van de conclusies van de Bijlmer-enquêtecommissie (onder aanvaarding van de aanbevelingen!) en de acceptatie van een referendum-compromis, dat op zijn minst op gespannen voet staat, zoniet met de letter dan toch met de geest van de Grondwet.

Zelfs als het dualisme niet altijd springlevend was onder vorige kabinetten, is het nu morsdood. Kok heeft perfect het gedrag van de coalitie-Kamermeerderheid georchestreerd. De PvdA-fractie werd monddood gemaakt – met twee toegestane uitzonderingen – en D66 en de VVD stonden pal achter hun bewindslieden die — zover gaat het monisme — zichzelf niet eens beschadigd achtten! De Kamer die de conclusies van zijn eigen enquêtecommissie onderschreef, verwierp een week later na het impliciete machtswoord van de leider van een op dat moment demissionair kabinet, de moties waarin die conclusies waren verwoord.

De kabinetscrisis is dezelfde week opgelost, maar op een wijze de staatkundige en politieke vernieuwers onwaardig. Het correctief refendum is in de Eerste Kamer verworpen omdat er geen tweederde meerderheid voor de daarvoor noodzakelijke grondwetsherziening was en niet alleen omdat de heer Wiegel tegenstemde. De rol van eenderde van de vertegenwoordigers van de kiezers wordt volledig weggepoetst in de term `Nacht van Wiegel'. Het was de `Nacht van de grondwettelijke minderheid', die een grondwetswijziging in tweede lezing moet kunnen tegenhouden. Dat is het systeem van onze Grondwet.

Wat gebeurt er nu? De kabinetscrisis die ontstaat doordat de vereiste meerderheid niet wordt bereikt, wordt nota bene opgelost door een commitment voor een consultatief referendum (geen schoonheidsprijs maar toemaar!) plus een herindiening van een voorstel die niet vermocht de vereiste gekwalificeerde meerderheid in tweede lezing te halen. Men lost een kabinetscrisis op door herhaling van het voorstel waardoor zij ontstond! Staatsrechtelijk is dit, hoe men het ook bekijkt, in elk geval een weinig fraaie oplosing, die zeker de staatkundige hervormers van het eerste uur (1966) op zijn minst misstaat.