Witte vlag (2)

Op 15 mei stond hier een artikeltje onder de kop `Witte vlag'. Het stukje ging over een foto die volgens Henk Hofland de verzinnebeelding is van de oorlog in Nederland. Op die foto zou een Nederlandse officier met witte vlag te zien zijn die, in Rotterdam, op weg is naar de Duitse commandant om zich over te geven. `Op de achtergrond brandt de stad', schreef Hofland.

Ik ging op onderzoek uit omdat ik wel benieuwd was naar de fotograaf en ook omdat ik het vreemd vond dat ik me deze foto niet kon herinneren. Al spoedig bleek waarom dat het geval was: de foto bestaat niet. Ik koppelde er de vraag aan wat dan wèl de gezichtsbepalende Nederlandse oorlogsfoto is.

Een stroom reacties volgde, maar slechts twee briefschrijvers hadden meegedacht over de vraag: wat is de gezichtsbepalende Nederlandse oorlogsfoto?

Dirk Mulder, directeur van herinneringscentrum Kamp Westerbork had de vraag `Welk beeld is van '40-'45 in uw geheugen gegrift?' voorgelegd aan zestig Nederlanders. Het resultaat is nog tot eind van de maand juni te zien in de expositie In het geheugen gegrift.

Vooraf had hij twee beelden uitgesloten: Anne Frank en Settela Steinbach (`het meisje tussen de wagondeuren'). De zestig Nederlanders kozen vooral de foto van de razzia in Amsterdam en deportatiebeelden uit Westerbork als gezichtsbepalende oorlogsfoto's. Inderdaad noemde de tweede briefschrijver, H. Hamilton uit Amsterdam, als eerste de foto's van de razzia's en op de tweede plaats foto's van de schietpartij op de Dam door de Duitsers na de bevrijding.

En de rest van de reacties? Die gingen vooral over foto's die ik in mijn onderzoekje ook al was tegengekomen zoals `De terugkeer van de Duitse onderhandelaars op het Noordereiland' of `De doortocht van de Duitse troepen door brandend Rotterdam'.

Het meest in de buurt kwam in dit opzicht nog prof.ir. C. van den Berg uit Enschede die een foto had opgediept uit het boek `Als de dag van gisteren...' van K. Mallan waarin een still staat uit hetzelfde filmpje als de still die bij mijn artikel werd afgedrukt. Alleen is het beeldje uit het boek van vier of vijf seconden eerder in de film. Maar van een brandende stad – en daar ging het toch om – ook hier geen spoor.

Maar het merendeel van de reacties – waarvoor dank – ging over de ervaringen van de briefschrijvers zelf.

Hoe dan ook: Settela Steinbach, Anne Frank, de razzia of de schietpartij op de Dam: ik heb er vrede mee. Maar ik kan niet anders dan concluderen dat er in ieder geval geen gezichtsbepalende Nederlandse militaire oorlogsfoto bestaat, vergelijkbaar met het planten van de Russische vlag op de Berlijnse Rijksdag.