Castellucci's horrorbeelden zijn al te simpel

Om uiteenlopende redenen deed de Italiaanse theatermaker Romeo Castellucci tijdens de vorige editie van het Holland Festival van zich spreken. Zijn enscenering van Shakespeares Julius Caesar was op zijn zachtst gezegd niet alledaags. De duistere, op het spookachtige werk van de fotograaf Joel Peter Witkin geïnspireerde voorstelling was evenzeer een fascinerende, mysterie-zwangere hoogmis als een kermisachtig rariteitenkabinet, waarin aan anorexia lijdende meisjes, een kolossale dikzak en een keelkankerpatiënt met een gat in zijn hals eerder zichzelf stonden te zijn dan rollen vertolkten. Ik vond Castellucci's droom dan wel nachtmerrie meeslepend theater.

Misschien heeft het met verwachtingen te maken die Castellucci zo braaf lijkt waar te maken, dat Genesi, from the museum of the sleep – waarvan het Holland Festival de wereldpremière brengt – me nu tegenstaat. De gothic beelden die Castellucci ons als hoogstpersoonlijke associaties met het eerste bijbelboek voorschotelt en die veel gemeen hebben met die in zijn vorige produktie, vind ik nu pretentieus, bombastisch en willekeurig. Hij presenteert het begin van de wereld in drie delen; het eerste plaatst hij in een Frankenstein-achtig, aan een laboratorium herinnerend decor. Belangrijkste scène is de `geboorte' van Adam, waarin een graatmagere, naakte acteur zich door twee tralies wurmt. Een oorverdovend geluidsdecor doet de publiekstribune op dat moment schudden en beven. Later verbeeldt een jammerende oudere, naakte vrouw met één borst de uit het paradijs verbannen Eva.

Het tweede deel, Auschwitz geheten, laat een maagdelijk wit paradijs zien, waarin een groepje in het wit geklede kinderen spelenderwijs de onschuld van de wereld symboliseert. Hoe dubbelhartig die `onschuld' is, wordt duidelijk als één van de kinderen, gezeten op een locomotiefje waarin hij menselijke `organen' vervoert, zich omdraait en er een gele David-ster op zijn jasje blijkt te prijken. Ai. Dit is manipulatie, zoals die thuishoort in het theater, maar subtiel is anders. Dit is geen verleiding meer of overtuigingskracht, maar chantage en een mes op de keel.

Het derde deel, overheerst door de kleur rood, toont twee naakte mannen, waarvan de ene met zijn misvormde armpje de andere wurgt. Kaïn en Abel. De levende broer tracht de dode vervolgens te reanimeren en laat zich omhelzen door het lijk. Eindeloos uitgesponnen, met weer dat als een mokerslag verdovende geluidsdecor.

Terecht heeft het Holland Festival Castellucci wederom geprogrammeerd. Zo kan het publiek een theatermaker leren kennen. Maar in de tweede kennismaking schuilt ook het gevaar van the second thought, de onderkenning van een patroon, van maniërisme. Castellucci's symbolische horrorbeelden zijn simpel, en zijn kinetische, geanimeerde zetstukken die aan de werken van Jean Tinguely doen denken, zijn soms geinig (een kleine robot zet het regelmatig op een uitzinnig applaudisseren), maar overtuigen doet Castellucci deze keer niet. Daarvoor lijkt hij te veel verknocht aan zijn eerdere succes.

Holland Festival. Voorstelling: Genesi, from the museum of sleep door Sociètas Rafaello Sanzio. Regie/bewerking/decor/geluid: Romeo Castellucci. Gezien: 5/6, TTA, Amsterdam. Nog te zien: aldaar t/m 10/6. Inl. (020) 530 71 11.