BACH-REQUIEM

De Requiems van Verdi en Mozart vonden hun weg naar een welverdiend massa-publiek, die van Dvorák, Cherubini en Berlioz genieten een iets minder wijd verspreidde populariteit. En dan is er nog het Requiem van Bach, goed voor een succesvolle weddenschap op feesten en partijen. Want het is waar: een Requiem van Bach bestaat, al zal deze stelling menig musicoloog verbijsteren. Tot voor kort bestond een dergelijk werk dan ook niet. Bach schreef zijn Hohe Messe, de Mis in b-klein, een Missa Brevis zelfs. Maar aan een Rooms-katholieke dodenmis heeft hij zich als eerlijk Lutheraan nooit gewaagd.

Het is er postuum toch nog van gekomen, met hulp van Joseph James. Het is het pseudoniem van de Engelse componisten Stanley Joseph Sieger en Francis James Brown. In de jaren vijftig ontmoetten zij elkaar in de compositieklas van Luigi Dallapiccola. Na filmmuziek en een opera bogen zij zich over het vermetele project uit Bachs klavierwerken-in-mineur een Requiem samen te stellen.

Wat klinkt heeft verrassend weinig met Bach te maken. Anders dan computerprogramma's die aan de hand van mathematische reducties een aardige cyber-sonate in de stijl van Mozart kunnen produceren, blijkt het concept van Joseph James goed voor een merkwaardige vorm van edelkitsch, die in klank het midden houdt tussen Mozarts orkestraties, Bachs harmoniek en Verdi's expressiviteit. Aan de dramatiek in het Libera me, een duidelijk aan Verdi ontleend amalgaam van soli met uitgedunde begeleiding, zou Bach zich nooit hebben kunnen wagen. En ook de even kundige als vettige Introitus zou hem vermoedelijk eerder van verbijstering dan herkenning hebben vervuld.

Juist omdat Bach wel missen schreef, is een vergelijking tussen het idioom van de Hohe Messe en dit Requiem eenvoudig te realiseren. De uitkomsten zijn, uiteraard, onvergelijkbaar. De modulaties die Joseph James de verdienstelijke jongenssopraan Edward Burrowes laat zingen zouden Bach als een vloek in de oren hebben geklonken. En ook de theatrale soli door de overige solisten, onder wie sopraan Sumi Jo, omkleden Bach-achtige klanken in een hybride, stilistisch pluriform arrangement. Het niveau van een vermakelijk curiosum wordt ondanks de heel redelijke uitvoering niet ontstegen. Maar wie een kennis-die-alles-al heeft wil verrassen, schiet met het Requiem van Bach ongetwijfeld in de roos.

Joseph James: Requiem naar J.S. Bach. Black Box (BBM 1023)