WERELDTALENSTELSEL 3

In W&O van 22 mei 1999 (in `Hoe meer talen hoe meer Engels' door Dirk van Delft) over het wereldtalenstelsel zegt Abram de Swaan nogal merkwaardige dingen over de rol van het Engels als wereldtaal. Het Engels zou `ontengelst' moeten worden. Daarmee bedoelt hij kennelijk dat er een einde moet komen aan de normstelling die de Angelsaksische wetenschapsbeoefening en cultuur aan de collega's buiten die cultuur oplegt.

Als we allemaal volgens onze eigen culturele en wetenschappelijke normen in het Engels gaan publiceren kunnen we de wetenschapswinkel wel sluiten. Taal, en dus ook het Engels, zit zo verworteld in de cultuur waarin ze is ontstaan en leeft, dat ze geen efficiënt communicatiemiddel meer kan zijn als we er andere culturen in gaan wringen. Ieder zijn eigen Engels, zelfs als daar al afspraken over mogelijk zijn, leidt tot gebrekkige uitwisseling van theorieën en onderzoeksverslagen, behalve misschien in de natuurwetenschappen waarin veelal met formules kan worden gecommuniceerd. Het lezen van door Nederlanders geschreven teksten in het Engels, al dan niet vertaald vanuit de moedertaal, levert soms zelfs voor Nederlanders problemen op, laat staan voor andere Europeanen.

Het ontengelste Engels waar De Swaan voor pleit bestaat in zekere zin al. Het heet in die kleine kring van Euro-wetenschappers: `Euro-English' of ook wel `Broken English' en voldoet nauwelijks vanwege zijn multiculturaliteit. Dat de Engelsen ook zo bevoordeeld zouden zijn in het gebruik van de spreektaal is trouwens niet zonder meer waar. Als het erop aankomt zijn ook zij in het nadeel als het belangrijk is te begrijpen wat een niet-Angelsaksische wetenschapper te melden heeft in ontengelst Engels. Lijkt het niet gewoon voor de hand te liggen de bij de gebruikte taal horende culturele norm tot op zekere hoogte tegelijk met de taal, zoals nu al in het talenonderwijs gebeurt, tot ons te nemen? Woorden, zinswendingen en pragmatiek van een levende taal gebruiken in een andere culturele setting is misschien ten dele mogelijk. Maar als de setting waarin die taal dan gebruikt wordt multicultureel of internationaal is zitten we met een onoplosbaar probleem.

Niet-Europese wetenschappers zouden met ons Europees Engels, zo dat al tot stand zou kunnen komen, bovendien dezelfde moeilijkheden krijgen als De Swaan nu heeft met het Angelsaksische model. De Swaan lijkt het communicatieve kind met het besmeurde want `bevoordeelde' Engelse badwater weg te willen gooien.