Warschau hoopt op hulp paus

Paus Johannes Paulus II begint vandaag aan zijn achtste bezoek aan Polen, een reis die dertien dagen duurt. De centrum-rechtse regering zit dringend verlegen om zijn hulp.

Als de paus naar Polen komt is dat een religieuze, maar ook politieke gebeurtenis van de eerste orde. Ook tijdens zijn achtste bezoek zal Johannes Paulus II zich niet afzijdig houden, meent bisschop Tadeusz Pieronek, de progressieve rector van de pauselijke academie in Kraków. Hij verwacht dat de paus een poging zal doen om de sociale onrust te sussen rond de grote hervormingen die de Poolse regering op dit moment probeert uit te voeren. ,,De actievoerders hebben vaak wel gelijk maar de kerk kan niet toestaan dat er wegen worden geblokkeerd, hongerstakingen worden gehouden en dat artsen hun patiënten niet behandelen. Het is een groot moreel probleem voor de kerk om uit te leggen dat er geen alternatief is voor de hervormingen'', aldus Pieronek, die hoopt dat de paus dat wel kan.

In Polen gaan de kerk en politiek hand in hand. Dat was precies twintig jaar geleden zo toen de Poolse paus voor het eerst naar zijn vaderland kwam en met zijn roep om `nieuwe inspiratie' het hele communistische bouwwerk aan het wankelen bracht. En dat is nog zo, ook al is Johannes Paulus II inmiddels 79 jaar oud en is Polen inmiddels veranderd in een moderne consumptiemaatschappij waar de terrassen vol zitten en de kiosken volop pornografie verkopen.

De achtste reis begint in Gdansk, de roemrijke geboorteplaats van de onafhankelijke vakbond Solidariteit, en voert de paus dertien dagen lang door het hele land. Het wordt het langste pausbezoek aan Polen en heeft als motto `God is liefde' meegekregen. Miljoenen gelovigen zullen overal missen kunnen bijwonen. Ze komen uit Polen, uit Litouwen en de Oekraïne, maar ook uit de Verenigde Staten. Logistiek is alles tot in de puntjes geregeld. Wegen waar de paus in zijn pausmobiel overheen komt zijn opnieuw geasfalteerd. Honderden extra treinen staan klaar om de gelovigen te vervoeren en er is op het traject van de paus geen hotelkamer meer te krijgen. Het wordt misschien wel de laatste keer dat de paus naar Polen komt.

Johannes Paulus zal dit keer voor het eerst het Poolse parlement toespreken en een speciale ontmoeting hebben met de centrum-rechtse regering van premier Jerzy Buzek. En ongetwijfeld zullen daarbij zaken aan de orde komen als de zondagsrust die tegenwoordig in Polen verbroken wordt door gigantische hypermarkten die even buiten de grote steden enorme aantallen consumenten aantrekken. De katholieke kerk in Polen wil dat de koopcentra op zondag dicht blijven, maar de economische rekenmeesters binnen de regering zijn daartegen.

De regering Buzek kan de steun van de paus goed gebruiken want na het chaotische begin van verschillende grote hervormingen (o.a. gezondheidszorg) begin dit jaar, dreigt de populariteit onder het nulpunt te dalen. Dat is vooral rampzalig voor de AWS (het Kiesblok Solidariteit) die volgend jaar met zijn leider Krzaklewski een gooi wil doen naar het presidentschap dat nu in handen is van de voormalige communist Kwá­sniewski.

Pure politiek dus, die in Polen niet ongebruikelijk maar ook niet onomstreden is. Wat dat betreft heeft de katholieke kerk in Polen tien onstuimige jaren achter de rug. Bisschop Pieronek geeft toe dat de overgang van het communisme naar een pluralistische democratie, ook voor de kerk moeilijk is geweest. Vooral in de begintijd waren er rechtse kringen (die nu nog voor een deel in de AWS zijn terug te vinden) die politieke munt probeerden te slaan uit de ongelooflijke populariteit van de kerk en de paus. In 1991 kwam het episcopaat zelfs met een formeel stemadvies bij de verkiezingen. ,,Wij hadden sympathie voor die mensen maar we begrepen toen niet goed waar het om ging'', zegt de bisschop nu.

De Poolse bevolking begreep kennelijk wel wat de gevaren van een fundamentalistische staat waren zoals die rechtse katholieke kringen dat voor ogen stond. In het najaar van 1989, enkele maanden dus na de val van de communisten in Polen, zei 90 procent van de bevolking vertrouwen te hebben in de rooms katholieke kerk. Nauwelijks vier jaar later was dat nog maar 43 procent. De onverhulde stemadviezen, het verbod op abortus en de invloed op het onderwijs kostte de rooms katholieke kerk flink wat aanhang. Na een uitvoerige campagne om de communicatie met de gelovigen te verbeteren, zegt nu weer zeventig procent van de Polen vertrouwen te hebben in de kerk. ,,Ook wij hebben ons moeten leren aanpassen aan de pluralistische maatschappij'', zegt bisschop Pieronek.