In Chili hoopt weer socialist op presidentschap

Voor het eerst sinds de staatsgreep van Augusto Pinochet tegen Salvador Allende in september 1973 is er in Chili weer een goede kans dat een socialist president wordt.

Chili probeert de dictatuur van Augusto Pinochet definitief achter zich te laten: voor het eerst in dertig jaar is er, na de aanwijzing van kandidaat Ricardo Lagos, een goede kans dat het land weer een socialistische president krijgt. De laatste socialistische president, Salvador Allende, kwam op 11 september 1973 om bij een bloedige coup van het leger onder leiding van generaal Pinochet.

De 61-jarige advocaat Lagos aast al langer op de functie van president. In 1989, toen Pinochet het veld ruimde voor een coalitie van christen-democraten en socialisten, maakte hij vrijwillig plaats voor de christen-democraat Patricio Aylwin om het nog steeds machtige leger niet voor het hoofd te stoten. Een socialistische presidentskandidaat was tien jaar geleden nog onbespreekbaar. In 1994 werd Lagos tijdens voorverkiezingen verslagen door Eduardo Frei, de huidige president van Chili.

Afgelopen weekeinde behaalde Lagos een verpletterende overwinning op zijn christen-democratische rivaal, senator Andrés Zaldivar. Lagos behaalde ruim 71 procent van de stemmen, Zaldivar nog geen 30 procent. De christen-democraten hebben Lagos meteen erkend als enige presidentskandidaat van de regeringscoalitie om de eenheid binnen de coalitie te benadrukken. Toch zijn ze binnenskamers bij zichzelf te rade gegaan, want het is eerst voor het eerst sinds 1958 dat de christen-democraten geen eigen kandidaat kunnen laten deelnemen aan de presidentsverkiezingen.

Volgens de conservatieve krant El Mercurio zijn de christen-democraten gestraft door de kiezers. Hun partijgenoot, president Frei, heeft weinig voortgang geboekt bij het oplossen van problemen, zoals de economische crisis en geregeld terugkerende aanvaringen met de Mapuche-indianen, schrijft het dagblad.

Maar dat is niet de enige reden voor de nederlaag van de Chileense christen-democraten. Politieke analisten menen dat de arrestatie van Pinochet vorig jaar oktober en de manier waarop de door Frei geleide regering daarmee is omgegaan, de balans heeft doen doorslaan in het voordeel van de socialisten. Frei heeft de aanhouding van de oud-dictator door Groot-Brittannië altijd veroordeeld als een schending van de Chileense soevereiniteit. Veel Chilenen nemen het hem kwalijk dat hij het heeft `opgenomen' voor Pinochet.

Voor Lagos was de kwestie-Pinochet eveneens pijnlijk. Hij zag zich voor de lastige taak gesteld om de coalitie met de christen-democraten te handhaven, en dus de niet al te openlijk partij te kiezen in de affaire, maar wilde tegelijkertijd de indruk vermijden dat hij het opnam voor de oude generaal. Bovendien wil de president in spe de Chileense middenklasse niet van zich verwijderen door een al te openlijke stellingname tegen Pinochet, tot groot verdriet van degenen die Pinochet liever kwijt dan rijk zijn.

Lagos geniet echter veel respect onder de Chileense bevolking en wel om zijn dedo, zijn vinger. Op 25 april 1988 schreef de toenmalige parlementariër Lagos geschiedenis door in het door Pinochet ingestelde (schijn-)parlement met geheven vinger de dictatuur te veroordelen. El dedo de Lagos is een gebeurtenis die bij menige Chileen op het netvlies staat gegrift.

Het is vrijwel zeker dat Lagos de volgende president van Chili wordt. De regeringscoalitie heeft tot dusver elke presidentsverkiezing redelijk eenvoudig gewonnen. En ook nu heeft Lagos een voorsprong in de opiniepeilingen op zijn belangrijkste tegenstander, de 45-jarige econoom Joaquín Lavín, de kandidaat van de verenigde rechtse partijen, de voormalige aanhangers van Pinochet. De verkiezingen zijn op 12 december.