Illegaal bankieren bij de slager en de belshop

De Amsterdamse politie heeft deze week vier netwerken van ondergrondse bankiers opgerold. Via `underground banking' verdwijnen miljarden guldens illegaal naar het buitenland.

Financieel-rechercheur B. de Graaf zou het niet verbazen. Bij misschien wel elke islamitische slager, belshop of geldwisselaar in Amsterdam kun je ervoor terecht: het illegaal geld overmaken naar het buitenland. Dat gebeurt via het zogeheten Underground Banking Systeem, een illegaal banksysteem waarmee geld over de hele wereld kan worden getransporteerd zonder dat het voor toezichthoudende instanties zichtbaar is. De Graaf: ,,Geld overmaken naar een land als Pakistan is vaak betrouwbaarder met een illegale bank, dan met een legale. Bij de legale zitten vaak corrupte ambtenaren. Bij een illegale bank gaat alles op basis van vertrouwen.''

De Amsterdamse politie heeft deze week voor het eerst criminele netwerken opgerold die zich bezig hielden met underground banking en het witwassen van drugsgelden. Een onderzoek van de financiële recherche dat begin dit jaar begon, mondde maandag uit in 31 huizoekingen in Ermelo, Hilversum en Amsterdam. Zes Nederlandse en veertien Pakistaanse verdachten werden aangehouden.

De politie zegt hiermee zicht te hebben gekregen op vier netwerken van ondergrondse bankiers. Transacties ter waarde van 218 miljoen gulden kwamen in beeld. Bij de huiszoekingen nam de politie zes miljoen gulden aan contant geld en goederen in beslag.

Underground banking is mondiaal geen onbekend verschijnsel. Het is ontstaan in Azië, in landen die niet over een goed banksysteem beschikten of waar strenge deviezenmaatregelen golden. In China heet het `Fei Ch'ien', wat `vliegen geld' betekent. In de Arabische wereld wordt de term Havala (vertrouwen) gebruikt. De Amerikaanse Central Intelligence Agency berekende dat er wereldwijd 300 miljard gulden per jaar in omgaat.

Het geld wordt net als bij legaal bankieren als het ware giraal overgemaakt. De politie stuitte bijvoorbeeld op een transactie tussen Nederlandse drugsverkoper en een Engelse koper. De drugs werd geleverd, de Engelse koper ging naar een `Havala-bank' in Londen, betaalde daar contant in ponden, de bank nam contact op met een Havala-bank in Amsterdam met de opdracht om in guldens uit te betalen aan de Nederlandse verkoper. De schuld van de ene bank aan de andere werd met andere transacties gecompenseerd. ,,De bedoeling van de Havala-banken is om zo weinig mogelijk overschotten over te houden. Als een overschot te groot is, worden er vaak goederen geleverd, bijvoorbeeld landbouwmachines'', zegt financieel-rechercheur De Graaf.

,,Het is snel, veilig en grotendeels onzichtbaar voor de monetaire autoriteiten'', zegt J. Pronker, hoofd van de Amsterdamse centrale recherche. Dat het op zo'n grote schaal in Amsterdam gebeurt, is volgens de politie nog niet eerder aangetoond. De Centrale Rercherche Informatiedienst (CRI) concludeerde in 1997 nog in een onderzoek dat het ondergronds bankieren niet op grote schaal in Nederland plaatsvindt. Wel schreef het CRI dat er een redelijk ontwikkeld Surinaams banksysteem bestond, waarbij overigens lang niet altijd crimineel geld werd getransporteerd. Normale stortingen van in Nederland verblijvende Surinamers naar Suriname vonden zo plaats. Het zonder vergunning optreden als bank is strafbaar gesteld in de Wet Toezicht Kredietwezen. Overtredingen gelden als een economisch delict.

Aanleiding voor het Amsterdamse onderzoek waren opvallende transacties bij een geldwisselaar in Brussel. Net als Nederland heeft Belgie een meldpunt ongebruikelijke transacties. Daar werd gemeld dat een Amsterdamse man en zijn zoon voor veertig miljoen gulden aan verschillende valuta hadden gewisseld. In 1997 werden ze al in België verhoord. Ze zeiden het geld te hebben verdiend met de handel in goudopties in Amsterdam. Begin dit jaar kreeg de Nederlandse politie melding van de activitieiten van de Amsterdammers. Na onderzoek bleek dat ze handelden in dienst van drie Pakistaanse broers, die in Amsterdam een hotel, een souvenirwinkel, een kledingzaak en een fietsenverhuurbedrijf bezitten. De broers verleenden financiële diensten aan drugshandelaren. Zo deden zij zaken met een Pakistaan die vorig jaar in Londen is aangehouden voor het witwassen van 150 miljoen gulden drugsgeld. Via de broers kwam de politie terecht bij drie andere ondergrondse bankiers. Het onderzoek loopt nog.