`Iedereen is blij', zei de bondskanselier

Met de top in Keulen is het Duits voorzitterschap van de Europese Unie vrijwel ten einde. Een balans van zes maanden succesvol crisismanagement.

Het was de afgelopen dagen een ware heksenketel voor de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder. Hij leidde in Keulen een top van de Europese Unie en spande zich tegelijkertijd in voor ,,de reële kans op vrede in Kosovo''. Hij belde met de Chinese president Jiang Zemin, met de Russische president Boris Jeltsin en met hun Amerikaanse ambtgenoot Bill Clinton om steun te vragen voor een snelle totstandkoming van een resolutie van de Verenigde Naties. Die is nodig om een internationale vredesmacht naar Kosovo te kunnen sturen.

Tegelijkertijd deed hij samen met de Franse premier Lionel Jospin en diens Britse collega Tony Blair een laatste poging om de afschaffing per 1 juli van belastingvrije winkels voor reizigers binnen de EU te verhinderen. Dat laatste mislukte, doordat op de topbijeenkomst van staatshoofden en regeringsleiders van de EU de Nederlandse premier Wim Kok en diens Deense collega Niels Helveg Petersen van geen wijken wilden weten. Na tien jaar praten sneuvelden de tax-free shops voor reizen binnen de EU.

Maar Schröder was er niet minder euforisch door. Hij viel al in herhaling toen hij donderdag diep in de nacht lachend vertelde hoe tevreden hij erover was dat de Joegoslavische president Miloševic zich had neergelegd bij de eisen van de internationale gemeenschap. ,,Het was een goede dag'', zei hij voordat hij naar zijn hotelkamer vertrok. Gistermiddag zei hij het ,,nog een keer'' te willen vertellen. ,,Iedereen is blij.''

Voor de tweede keer had Schröder zijn Europese collega's getoond over een bijzonder uithoudingsvermogen te beschikken. In maart reisde hij na de top van Berlijn die de hele nacht had geduurd rechtstreeks naar Bonn om in de Bondsdag verslag te doen. Gisteren was hij, ondanks een minimale nachtrust en onderhandelingen over uiteenlopende onderwerpen als het opbouwen van een Europese defensie, de benoeming van een hoge vertegenwoordiger voor het buitenlands beleid van de EU en de noodzaak van een bijzondere Europese top over innovatie en technologie, opnieuw energiek in de weer met het gigantische werk dat op Miloševic' toegeven volgt.

,,De komende weken zullen kritiek zijn'', waarschuwde hij degenen die mochten denken dat er alleen maar reden voor vreugde was. ,,Het is geen eenvoudige taak om snel een internationale troepenmacht in Kosovo te krijgen nadat de Joegoslavische strijdkrachten zich hebben teruggetrokken. De winter begint in Kosovo midden oktober. We kunnen ons geen verspilling van tijd permitteren. Voor de winter moeten er winterbestendige onderkomens zijn voor de vluchtelingen die nu buiten Kosovo in tenten zitten.''

De omslag van de crisis om Kosovo heeft Schröder niet genoemd als een succes van het Duitse voorzitterschap van de EU, dat begin dit jaar startte en officieel tot 1 juli duurt. Dat hoefde ook niet, want anderen deden het al voldoende. De Finse president Martti Ahtisaari gaf eergisteren, na zijn succesvolle bezoek aan Belgrado, Schröder alle eer. Ook de regeringsleiders van de EU-lidstaten overlaadden Schröder met complimenten.

Het Duitse voorzitterschap is een aaneenschakeling geweest van crises, die succesvol zijn aangepakt. Dat is overigens niet alleen Schröders eigen werk. Maar ook van zijn minister van Buitenlandse Zaken, Joshka Fischer. Duitse diplomaten hebben de afgelopen periode tevreden geconstateerd dat de Groene minister na zijn aantreden vorig najaar hun apparaat niet uit balans heeft gebracht. Integendeel, Fischer is dadelijk op verbazingwekkend soepele manier met de Duitse diplomatie gaan samenwerken.

Na het aftreden van de Europese Commissie in maart wist Schröder op verrassend snelle wijze de Europese leiders ertoe te bewegen om unaniem de Italiaanse ex-premier Romano Prodi tot voorzitter van de komende Commissie te benoemen. De moeilijke onderhandelingen over de lange-termijnfinanciering van de EU werden onder Duitse leiding in Berlijn succesvol afgerond. Een zwak punt daarbij was wel dat Schröder de Duitse bijdrage aan de EU niet substantieel omlaag kreeg. Maar op dat ogenblik speelde Schröder de langzamerhand traditionele rol van een Duitse bondskanselier in de EU: degene die het algemeen belang voor alles stelt.

Ook de Duits-Franse relatie, die eerder danig ontregeld was, is in rustiger vaarwater gebracht. Bij de voorbereiding van de plannen voor een Europese defensie werkten Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië nauw samen. En afgelopen donderdagavond hielp de Duitse bondskanselier de Franse partner zelfs een handje. De Franse kandidaat voor de post van adjunct-secretaris-generaal van de Raad van Ministers van de EU, Pierre de Boissieu, dreigde het af te leggen tegen de Deense tegenkandidaat Poul Skytte-Christoffersen. Dankzij Schröders voorzittersstem kreeg de Fransman de functie.

Minder succesvol was Schröder met het plan voor een Europees werkgelegenheidspact waarmee hij vorig jaar als bondskanselier begon. Zijn Europese collega's hebben hem een afgang bespaard door gisteren in Keulen een weinigzeggend document te aanvaarden. In de EU komt een tot niets verplichtende dialoog tussen politici, werkgevers, werknemers en de Europese Centrale Bank, ,,die natuurlijk geheel onafhankelijk blijft'' voegde Schröder eraan toe om ieder misverstand te vermijden. ,,Het Nederlandse poldermodel wordt op Europees niveau ingevoerd'', zei de bondskanselier gisteren alsof het toch om een succes ging.

Het gaat hier echter om een gebied waarop meer nieuwe Europese politici niet gelukt is wat hen aanvankelijk voor ogen stond. De Franse premier Lionel Jospin wilde in 1997 ook een grootse Europese aanpak van de werkloosheid. Die is uitgemond in procedures waarbij de vijftien EU-lidstaten nergens toe verplicht zijn en alleen de resultaten van hun werkgelegenheidspolitiek met elkaar vergelijken. De Portugese premier Antonio Guterres heeft soortgelijke ambities met een speciale Europese top over innovatie die hij volgend jaar ter stimulering van de werkgelegenheid wil beleggen.

Het duurt nog enkele weken eer het Duitse voorzitterschap van de EU echt is afgelopen. Die wil Schröder gebruiken om definitief vrede te bereiken in Joegoslavië en om grote vaart te zetten achter wederopbouw van de Balkan.

Op 10 juni is er een grote Balkanconferentie op ministersniveau. Samen met internationale instellingen als de Wereldbank en het Internationaal Monetaire Fonds moet een hulpprogramma (stabiliteitspact) voor Zuid-Oost Europa worden uitgewerkt. Later deze maand komen de regeringsleiders van de G-8 in Duitsland bijeen om de toekomst van de Balkan te bespreken.

Bondskanselier Schröder is het allemaal nog niet te veel. ,,Iedere nieuwe taak verandert je'', zei hij gisteren. ,,Of dat in mijn geval positief is laat ik aan anderen over om te beoordelen.''