Homoseksualiteit geen taboe voor Tox

Na vijftien seizoenen zette hockeykeepster Jacqueline Toxopeus (34) drie weken geleden een punt achter haar carrière. Aan de vooravond van de Champions Trophy blikt de oud-international terug. ,,Ik ben geen harde tante.''

Haar seksuele geaardheid is geen geheim. Nooit geweest ook trouwens. Jacqueline Toxopeus is lesbienne en iedereen mag het weten. ,,Al schreeuw ik het niet van de daken. En als anderen er niet over beginnen, waarom zou ik het dan doen?''

Homoseksualiteit komt relatief veel voor in de vrouwentopsport, weet Toxopeus, werkzaam bij het olympisch steunpunt in Eindhoven. Een sluitende verklaring heeft de oud-hockeykeepster niet. ,,Ik kan slechts gissen. Ten eerste ben je als topsporter heel competetief bezig. Over het algemeen zijn heteroseksuele vrouwen niet zo, behalve als het om mooie kleding gaat. Ten tweede is sport van nature lichamelijk en zijn de emoties tastbaarder. Maar nogmaals: zeker weten doe ik niets.''

Drie weken geleden zette Toxopeus (34), roepnaam `Tox', een punt achter haar actieve loopbaan. Het werd een afscheid in stijl. Den Bosch prolongeerde de landstitel ten koste van Amsterdam. De aanstaande assistent-coach van vrouwenhoofdklasser Rotterdam eiste een hoofdrol op in de strafballenserie. Vergeten was op slag de bittere teleurstelling van het Europa-Cuptoernooi voor landskampioenen, drie weken eerder, toen de ploeg in de slotfase van de finale de winst uit handen gaf tegen Rot-Weiss Köln.

Het knullige slotakkoord leidde het ontslag in van coach Eric-Jan Pennock. Twee dagen na de sof hing het bestuur aan de lijn. ,,Of ik dacht dat wij nog kampioen konden worden met Eric. De verhoudingen waren zo verstoord dat ik in alle eerlijkheid `nee' heb gezegd. Kennelijk hebben de anderen een soortgelijk antwoord gegeven.''

Toxopeus deed gaandeweg het seizoen meer dan eens haar beklag bij Pennock over diens aanpak, maar vond geen gehoor. ,,Hij liet zich niet tot een discussie verleiden, zoals Siegfried (Aikman, red.) vorig jaar deed. Eric was het altijd met me eens, maar vervolgens gebeurde er niets. We zaten niet op dezelfde golflengte. Ik begreep niet waar hij het over had en hij begreep niet waar ik het over had. Dat laatste neem ik mezelf kwalijk. Ik was niet in staat tot hem door te dringen.''

Volgens Toxopeus maakte Pennock een klassieke fout. ,,Hij had vooral oog voor de internationals en oud-internationals. Onze grootste kracht vorig seizoen was de brede basis. Niemand verzaakte, de waterdragers offerden zich zonder morren op voor de zogenaamde sterren. Dat had Eric niet door. Hij verwaarloosde de stille krachten. Dat is funest, want elke sporter zoekt waardering.''

Voor vrouwen geldt dat in belangrijke mate, weet Toxopeus. ,,Voor een coach die zijn speelsters koestert en waardeert, lopen vrouwen het vuur uit hun sloffen. Zit er een piepeltje op de bank dan doen ze geen reet. Vrouwen twijfelen vaker dan mannen. Juist daarom eisen ze duidelijkheid.'' Zelf is ze het beste bewijs van die stelling. ,,Als ik het nut van een bepaalde oefening niet inzie, doe ik het zonder enige bezieling of overtuiging.''

Tom van 't Hek, de huidige bondscoach van de vrouwen, kan daarover meepraten. ,,Tom en ik hebben in het begin de nodige problemen gehad. Wij verstonden elkaar niet. Tom dacht: die Tox is zo ervaren, dat komt wel goed. Totdat hij doorkreeg dat zelfs ik af en toe een schouderklopje nodig heb.''

Achter haar ijzeren tronie gaat een gevoelig mens schuil. ,,Ik ben niet die harde tante waar sommigen mij voor houden. Ik ben ooit aan topsport gaan doen vanwege de erkenning die ik kreeg. Pas toen ik mijn opleiding voltooide, kwam het besef dat ik nog veel meer kon dan alleen maar hockey.''

Geen moment zegt Toxopeus de afgelopen drie jaar dan ook spijt te hebben gehad van haar beslissing om na de bronzen medaille in Atlanta het na 89 interlands voor gezien te houden. Wel of geen WK in Utrecht (1998). ,,Stoppen is stoppen. Ik had er genoeg van om opgeëist te worden.'' Vanaf donderdag zal ze dan ook niet halt houden in Brisbane, waar het toernooi om de Champions Trophy begint. Toxopeus vertrok dinsdag voor een reis door Australië, maar: ,,In Brisbane heb ik niet zoveel te zoeken.''

Eén dieptepunt telt Toxopeus' imposante loopbaan, de Olympische Spelen van 1992 in Barcelona. Twee jaar na het behalen van de wereldtitel eindigde de ploeg van de toenmalige vrouwenbondscoach Roelant Oltmans op een teleurstellende zesde plaats. ,,Daar ben ik de gouden medaille misgelopen – de enige prijs die ik mis'', constateert Toxopeus droogjes.

Rondom het echec in Barcelona hangt nog altijd een waas van geheimzinnigheid. Een verbroken liefdesrelatie tussen twee speelsters zou verdeeldheid hebben gezaaid, was naderhand een van de meest gehoorde verklaringen. Op de achtergrond speelde een machtsstrijd tussen het HGC- en Amsterdam-kamp. Zo groot was de tweespalt naar verluidt dat sommigen elkaar de bal niet meer wilden toespelen.

Toxopeus wil het niet ontkennen. ,,Maar ik was toen zo met de wedstrijd bezig, zo druk met het organiseren van de verdediging dat ik niet heb gezien of men bewust elkaar de bal niet toespeelde. Al keek ik niet vreemd op toen dat later werd gezegd. Wat ik in elk geval schokkend vond, was dat een aantal speelsters de individuele belangen zwaarder liet wegen dan het teambelang. Op de Spelen nota bene! Dat heb ik nooit begrepen.

,,We waren geen team, we sprankelden niet. Alles verliep moeizaam. Niets lukte. De onderlinge verhoudingen waren zo verstoord dat het niet meer mogelijk was professioneel te hockeyen. Houdt het maar op botsende karakters. Wat bovendien enorm scheelde was de afwezigheid van Lisanne Lejeune, die thuis moest blijven wegens een blessure. Als geen ander kon zij een brug slaan tussen de HGC- en de Amsterdam-groep.''

Vrouwenhockey een broeinest van intriges? Het lijkt er verdacht veel op, maar Toxopeus wijst die suggestie resoluut van de hand. ,,Bij elk toernooi zijn er kleine onderlinge irritaties. Je bent op pad met een groep van ongeveer 25 man, includief begeleiding. Mensen die elkaar niet hebben uitgekozen, maar die bij elkaar zijn gezet. Dan is het niet vreemd dat er zo nu en dan wrijvingen ontstaan.''

Een topsporter zou daar niettemin overheen moeten stappen, zegt Toxopeus. ,,Als jij voor het Nederlands elftal wordt gevraagd, zeg je `ja' tegen professionalisme. Dat was in Barcelona ver te zoeken. Toen besefte ik dat niet. Ik was bij mijn eerste Spelen en nog zo heerlijk naïef om te denken dat je er met z'n allen het beste van probeert te maken. Een blije gup.''

Zelf zegt Toxopeus de herinneringen aan Barcelona grotendeels uit haar geheugen te hebben gewist. Dat geldt niet voor iedereen, zo bemerkte de oud-keepster toen ze onlangs Caroline van Nieuwenhuyze vergezelde op een oefentrip met Jong Oranje naar Spanje. ,,We waren in Terrassa, op de plek waar het destijds fout liep. Toen bleek de teleurstelling bij Caroline plotseling weer heel tastbaar, zeven jaar na dato. Daar schrok ik van.''