Het Japan van Junichi Tanabe

Al veertig jaar zwerft fotograaf Junichi Tanabe (62) door Japan. In die tijd zag hij het land ingrijpend veranderen. Na de oorlog was Tokio één grote woestenij waar bijna geen huis meer overeind stond. De bewoners bouwden van hout hun eigen provisorische onderkomens. Die houten barakjes werden allemaal afgebroken toen Tokio zich voorbereidde op de Olympische Spelen van 1964.

Tanabe: 'Veel van die optrekjes werden bewoond door bejaarden. Maatschappelijk werkers moesten hen overhalen hun bouwsels te verlaten. Maar ze gingen er niet op vooruit: bij de afbraak werden ze in tehuizen ondergebracht waar ze soms met dertig man in één kamer sliepen.'

Na de oorlog zou Japan door de Amerikaanse bezetters zijn gedemocratiseerd en zou het individu belangrijker zijn geworden. Maar Tanabe ziet het anders: 'Na de oorlog ontstond hier juist een volledig gecontroleerde maatschappij waarin de politieke leiders weinig waarde hechten aan het individu. Dat is de werkelijke armoede van Japan.'

Zoals veel Japanners gebruikt ook Tanabe de term 'gecontroleerde samenleving' om zijn land te karakteriseren. Hij ziet die controle bijvoorbeeld in de strikt gereglementeerde bejaardenhuizen, in de levens van de zogeheten 'salarimen', de kantoorklerken die zich braaf en volgzaam uitsloven voor hun werkgevers, maar hij ziet het ook bij scholieren: 'Ze gaan in uniform naar school waar ze zich moeten onderwerpen aan een eindeloze reeks regels. Er spelen hier bijna nooit meer kinderen op straat. Dat komt doordat ze steeds vaker naar bijlessen worden gestuurd. Dat is goed voor hun toekomst.' In een voorstad van Tokio leerde Tanabe een groep ouders kennen die besloten hun kinderen niet langer naar bijlessen te sturen. Ze zorgden voor een speeltuin in de buurt waar hun kinderen zich na schooltijd kunnen uitleven, zoals te zien is op de foto van de Wanpaku-club.

Verzet tegen de overregulering en controle door bestuurders is volgens Tanabe vooral opvallend bij bejaarden die nog zelfstandig wonen. 'Zij willen zelf vorm geven aan hun leven, daar hun eigen, persoonlijke stempel op drukken.' Daarom concentreert Tanabe zich bij het fotograferen op de oude mensen in Japan.