Enorme rekenfout verkiezingsuitslag in Zuid-Afrika

De oppositiepartijen in Zuid-Afrika hebben de kiescommissie gevraagd om een diepgaand onderzoek, nadat per abuis één miljoen stemmen bij verkeerde partijen terechtkwamen.

De Onafhankelijke Kiescommissie (IEC), die de verkiezingen voor het nationale en de negen provinciale parlementen organiseerde, bleek zich op het tellen van de stemmen danig te hebben verkeken. De eerste twaalf uur van het telproces verliepen nog vlot, maar daarna stokte het werk. Computers weigerden, functionarissen die al 24 uur achter elkaar hadden doorgewerkt vielen achter hun beeldschermen in slaap, terwijl stembureaus uit afgelegen plattelandsgebieden er niet in slaagden hun uitslagen door te geven aan het hoofdkwartier in Pretoria.

Dat leidde gisteravond tot een enorme blunder. Het ANC en zijn coalitiegenoot in de regering Inkatha, kregen respectievelijk 800.000 en bijna 300.000 stemmen teveel toegewezen. Daardoor leek het er even op dat het ANC ruimschoots de tweederde meerderheid had behaald, terwijl Inkatha op dat moment de tweede partij van het land werd. President Mandela had Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi, die tevens minister van Binnenlandse Zaken is, al gebeld om hem te feliciteren, toen men achter de fout kwam en de correctie doorvoerde.

Inkatha reageerde woedend op de kiescommissie die hen voor schut had gezet, meenden ze. De gezamenlijke oppositiepartijen hebben naar aanleiding van de blunder gevraagd om een hertelling. Ook zouden zich in bepaalde kiesdistricten onregelmatigheden hebben voorgedaan. Eerder verklaarden het hoofd van de waarnemers uit Gemenebestlanden, Sir David Steel en de leider van waarnemers uit de Europese Unie, Jan Nico Scholten, dat de verkiezingen `vrij en eerlijk' waren verlopen.

De regeringspartij van Zuid-Afrika, het ANC, was na het tellen van bijna alle stemmen van de woensdag gehouden verkiezingen gisteravond nog altijd niet zeker van een tweederde meerderheid. Na telling van 96 procent van de uitgebrachte stemmen bleek Nelson Mandela's partij 66,5 procent van het electoraat achter zich te hebben gekregen.

Uit de voorlopige `einduitslag, van gisteravond komt de liberale Democratische Partij als tweede voort met 9,6 procent, gevolgd door de Zoeloe-partij Inkatha (8,3 procent) en de gedecimeerde Nieuwe Nationale Partij (6,9 procent). De Verenigde Democratische Beweging (UDM), een multiraciale nieuwkomer kreeg 3,4 procent. Deze getallen kunnen nog licht wijzigen als de overgebleven vier procent van de stemmen is geteld en door eventuele correcties.

Het ANC is met name gebrand op die laatste 0,17 procent die de partij een tweederde meerderheid geeft. ANC-leider Thabo Mbeki ging de verkiezingen in met de vraag om zo'n meerderheid en hoewel de kiezers hem heel ver op weg hebben geholpen is het niet overweldigend. Door het ingewikkelde kiessysteem komt een percentuele tweederde meerderheid namelijk niet automatisch overeen met tweederde van de zetels in het parlement. Voor de verdeling in het parlement tellen ook de uitgebrachte stemmen voor de provinciale parlementen voor een deel mee. Voor 267 van de 400 zetels in de nationale assemblee heeft een partij daardoor mogelijk 70 procent van de stemmen nodig.