`Beroepsonderwijs wordt een ramp'

De rehabilitatie van het voorbereidend beroepsonderwijs dreigt te mislukken. Ouders blijven hun kind liever naar de Mavo sturen, en scholen spelen daar op in. ,,Juist de zwakste leerlingen zullen verzuipen.''

Een ramp wordt het. De vernieuwing van de Mavo en het voorbereidend beroepsonderwijs (VBO) die in augustus ingaat, wordt een aanslag voor middelbare scholen. Voor leraren, maar vooral voor de leerlingen die op de Mavo en het VBO zitten - zestig procent van alle scholieren.

En geen haan die ernaar kraait, roept de rector van het Oosterlicht College in Nieuwegein W. Jansen. Zijn collega van het Amersfoorste Meerwegen College, R. Jansen: ,,De operatie was bedoeld als versterking van het kwijnende beroepsonderwijs maar het omgekeerde gebeurt: het VBO wordt opgezadeld met onduidelijke lesprogramma's, slecht voorbereide leraren en een grote kans dat de zwakste leerlingen verzuipen.''

Begrijp hen niet verkeerd: de twee schoolleiders die samen 5.500 leerlingen onder hun hoede hebben, zijn grote voorstanders van de oprichting van het nieuwe Voorbereidend Middelbaar Beroepsonderwijs (VMBO). Dat is het probleem juist. Want zoals dat nu wordt uitgevoerd, is de versterking van het VBO niet meer dan een ,,cosmetische operatie'' die is gedoemd te mislukken.

Ten eerste is er de tweeslachtigheid van de bedenkers van het VMBO in Den Haag en Zoetermeer, zeggen de rectoren. De Mavo en het VBO worden samengesmeed tot het VMBO dat de route bij uitstek moet worden naar het MBO. Bedoeling was het VBO te rehabiliteren omdat ouders hun kinderen er steeds minder graag heen sturen. Iedereen aast op de meer theoretische Mavo; een VBO-advies van de basisschool beschouwen veel ouders als schande. ,,Maar wat blijkt er te gebeuren?'', zegt W. Jansen verontwaardigd. ,,Bijna alle scholen houden de Mavo in stand! Leerlingen die de hoogste zogeheten `theoretische leerweg' gaan volgen – die de Mavo moet vervangen – krijgen in de toekomst alsnog een `Mavo-diploma'. De boodschap is: Schrik niet ouders, wij vinden het VBO wel mooi, maar u kunt bij ons ook nog de Mavo krijgen.''

Zo ook op hun eigen protestants-christelijke scholen, blijkt. ,,Wij kunnen niet als enige in de omgeving om principiële redenen de Mavo afschaffen, want dan verliezen we leerlingen aan de concurrent. We moeten het allemaal afschaffen of geen van allen.'' Toch is het verdwijnen van de Mavo voorwaarde om de versterking van het VBO geloofwaardig te maken, vinden ze. W. Jansen: ,,Die ontsnappingsmogelijkheid voor ouders moet eruit.''

De Mavo, en dus de nieuwe `theoretische' leerweg, is zelfs overbodig omdat ze nergens toe leidt, vinden de schoolhoofden. ,,Door de vernieuwing van de hoogste klassen op de Havo en het VWO – het studiehuis – worden die te moeilijk voor leerlingen die van de theoretische leerweg af komen. Als in Havo 3 blijkt dat je het theoretische niveau niet aankunt, kun je beter meteen naar het voorbereidend beroepsonderwijs gaan omdat je dan met meer praktische baggage op het MBO terechtkomt.''

Bovendien hebben veel van de huidige VBO'ers een deuk in hun zelfvertrouwen opgelopen, omdat ze ten onrechte op de Mavo begonnen. Dat bleek te moeilijk, waardoor ze afzakten. ,,Schooluitval is vaak het gevolg van teleurstellingen'', zegt R. Jansen.

De rectoren geloven niet dat iemand in Zoetermeer en Den Haag echt vertrouwen heeft in de versterking van het VBO. ,,Dan zou je dat moeten terugzien op de meerjarenbegroting. Meer leerlingen op het VBO kost immers meer geld, want ze zijn duurder per stuk.'' De materiaalkosten voor een Havo-leerling, bijvoorbeeld, bedragen jaarlijks 750 gulden, tegen 2.100 gulden voor een VBO-leerling.

De Tweede-Kamerleden realiseren zich volgens de rectoren niet hoe slecht het VMBO wordt ingevoerd. R. Jansen: ,,Ik zie ze niet zo fel worden over het VMBO als ze werden over het studiehuis op Havo en VWO-niveau. Het gaat hier om zwakke leerlingen met wie ze weinig affiniteit hebben.''

Waarom anders, zo redeneren ze, zijn de examenprogramma's nog niet definitief vastgesteld? Waarom wordt de satellietorganisatie van het ministerie die vernieuwingen in de praktijk invoert, het `Proces-Management Voortgezet Onderwijs', opgeheven in januari, net nu het studiehuis begint en een nog ingewikkelder VMBO voor de deur staat? Waarom heeft niemand uit Zoetermeer stad en land afgereisd om VBO-leraren enthousiast te maken voor de vernieuwingen, zoals wel gebeurde voor het studiehuis? Waarom krijgen leraren zo weinig extra uren om zich voor te bereiden op de nieuwe werkwijze?

Het VBO is er voor de zwakste groepen, op alle fronten. De ouders zijn vaak laag opgeleid, in tegenstelling tot Havo/VWO-ouders. ,,Ze zijn minder mondig en minder betrokken bij school. Havo/VWO-ouders zijn bereid overal naartoe te komen en bij te betalen als het moet.'' VBO-leerlingen zelf zijn vaak ook minder geïnteresseerd in school dan Havo/VWO-kinderen. En de leraren op Havo/VWO kunnen volgens de rectoren makkelijker dan praktijk-docenten hun werkwijze veranderen, voor vernieuwingen zoals het studiehuis.

Bovendien krijgen middelbare scholen vanaf augustus elk jaar `zorgleerlingen' toegevoegd aan de VMBO-klassen. In Nieuwegein zijn dat per school 150 kinderen die wegens gedragsproblemen nu nog op speciale scholen (LOM) zitten. Zij moeten op het VMBO een diploma halen met wat extra hulp van ambulante leraren van de voormalige LOM-school.

W. Jansen: ,,Onze Mavo-leraren ervaren het al als een hele stap dat ze straks aan VBO-leerlingen les moeten geven. Maar zij krijgen ook nog eens kinderen van de speciale school erbij. Die hebben veel aandacht nodig, waar onze leraren niet in gespecialiseerd zijn.'' De rectoren vrezen bovendien dat die leerlingen zelf zullen ,,verzuipen'' op het VMBO. ,,Het is al lastig voor hen om een diploma te halen, maar op een gewone school, in grote klassen met niet-gespecialiseerde leraren, wordt dat nog moeilijker.''

Doemdenkers zijn ze niet, onderstrepen de rectoren, maar ze maken zich zorgen over de toekomst van de laagste onderwijstypes: ,,Zestig procent van de kinderen zit erop en dat zijn juist de groepen die we meer aandacht moeten geven.'' VMBO'ers moeten later MBO'ers worden, waar grote vraag naar is bij bedrijven, stellen de rectoren vast. ,,Nu worden er eenvoudig te weinig goede MBO'ers afgeleverd. En zolang het VMBO niet op een betere manier wordt ingevoerd, blijft dat zo.''