Zoektocht brengt Sphinx bij Finnen

Jarenlang zoeken naar een goede partner heeft eindelijk succes. Sphinx Gustavsberg valt in Finse handen. Ook al hebben eerdere buitenlandse avontuurtjes weinig succes gehad, een blauwtje wordt ditmaal uitgesloten. Een grote partner is immers bittere noodzaak.

Niet alleen de uitvinding van de urinoir voor vrouwen maakt van sanitairproducent Sphinx een uniek bedrijf. Ook het optieplan van het Limburgse bedrijf is opmerkelijk. Sphinx beloont zijn topmensen met zogeheten put-opties: die leveren pas geld op als de koers flink naar beneden is gegaan. Ze werken als een soort verzekeringspremie. De put-opties stammen nog uit de tijd van het vorige management, dat in januari vorig jaar na aanhoudende verliezen in zijn geheel vertrok.

Gezien het sterk dalende koersverloop van het Maastrichtse bedrijf zijn de put-opties, waarmee aandelen tegen een vast bedrag kunnen worden verkocht, een goed idee geweest. Tot het bod van het Finse Sanitec deze week was de koers van circa 60 gulden in 1994 teruggelopen tot zo'n 20 gulden. Normale (call-) opties zijn bij zo'n verloop meestal waardeloos. De put-opties, waarvan er dit jaar 48.600 aflopen, zijn door een uitoefenprijs van 54,30 gulden tenminste nog 1,25 miljoen waard.

Zijn deze put-opties een beloning voor slecht management? De versie van het bedrijf is anders: Sphinx heeft aandelenbezit onder managers altijd gestimuleerd en doet hen vervolgens een put-optie cadeau, waardoor het aandeel tegen de aanschafprijs weer kan worden verkocht.

,,Een loterij zonder nieten, die je nergens anders ziet'', stelt een analist. Het bedrijf was vanochtend niet in de gelegenheid om te reageren.

Nu de Finnen 13 euro (28,60 gulden) per aandeel hebben geboden, zijn niet alleen de putopties geld waard, maar kan ook aan de call-opties worden verdiend die het recht geven om aandelen te kopen.

Rijk wordt de top van het bedrijf niet: de verstrekte opties zijn in totaal, zo blijkt uit het jaarverslag van 1997/1998, nauwelijks 1 miljoen gulden waard.

Sphinx is een relatief klein bedrijf (zesde van Europa), met een omzet van 632 miljoen gulden vorig jaar.

Driekwart van de omzet wordt buiten de Benelux gerealiseerd. In een markt die wordt geteisterd door overcapaciteit was het bedrijf gedwongen op zoek te gaan naar een grote partner. In 1997 liep de vrijage met het Zwitserse Keramik Laufen mis.

De fusie met het Zweedse Gustafsberg in 1994 slaagde wel, maar sinds die tijd ging het bergafwaarts. Vooral de Duitse markt ontpopte zich als een slagveld en een verlies van 33 miljoen gulden was het gevolg. In 1996/1997 liep het verlies zelfs op tot 45 miljoen. Een jaar later volgde de crisis in Rusland. Dit jaar slaagde Sphinx er nog net in om winstgevend te zijn.

Bestuursvoorzitter Dick van Waes was gisteren bij de presentatie van de jaarcijfers vooral optimistisch over Sphinxs activiteiten in Frankrijk: daar steeg de omzet vorig jaar met twee procent. Maar ook over Rusland was hij minder defaitistisch dan op het moment andere ondernemers. ,,Wij hebben het vertrouwen'', zei hij, ,,dat het daar toch weer beter zal gaan.'' Vooralsnog is hij niet van plan om de investeringen die Sphinx in Rusland tot nu toe heeft gedaan weer ongedaan te maken.

,,Een premie van 20 procent op de aandelenkoers lijkt misschien weinig'', stelt een analist over het bod van de Finnen. ,,Maar gezien de aanhoudende problemen in Duitsland, Rusland en de kwaliteit van het management heeft de aandeelhouder weinig reden tot klagen. Ook al is de koers in het verleden tweemaal zo hoog geweest als het Finse bod. Zonder overname was de positie van Sphinx heikel geworden.''

Het nieuwe bestuur van Sphinx, dat vorig jaar januari werd benoemd, kreeg van de commissarissen de opdracht mee om de balanspositie van het bedrijf te versterken en vervolgens snel op zoek te gaan naar een koper. Met Sanitec werd al jaren gepraat, zei Dick van Waes gisteren.

De ,,fit'' met het Finse bedrijf vond hij veel beter dan met andere bedrijven. De activiteiten van het Zwitserse Laufen overlappen voor een groot deel die van Sphinx. Sanitecs activiteiten zijn meer aanvullend, bijvoorbeeld met een sterke postitie in vacuüm toiletten.

Vice-voorzitter I. Schmidt van Sphinx bevestigde gisteren dat met heel wat andere bedrijven gesprekken zijn gevoerd. Daarmee heeft Sphinx mogelijk in zijn kaarten laten kijken, maar voor een rivaliserend bod is de voormalige manager van Keramik Laufen niet bang. In de huidige fusiegolf ,,kan je zo'n bod nooit uitsluiten, maar hopen doen we het niet.''