De echte Siegfried...

`Een verhaal van wraak' zou de ondertitel kunnen zijn van het middeleeuwse Nibelungenlied. De eerste 19 aventiuren van het epos vertellen hoe de `held uit Nederland' Siegfried opgroeit en naar het Bourgondische hof te Worms gaat om de zwakke koning Gunther te helpen; niet alleen in de strijd tegen de Saksen, maar ook bij Gunthers wedkamp om de hand van de IJslandse prinses Brünhild. Succesvol in alles – hij trouwt zelfs met `s konings zuster Kriemhild – roept Siegfried de jaloezie op van Gunthers rechterhand Hagen. Als zijn vrouw Kriemhild dan ook nog ruzie krijgt met Brünhild, is het lot van Siegfried bezegeld. Met hulp van Brünhild (en met medeweten van de koning) vermoordt Hagen zijn concurrent tijdens een jachtpartij.

Het tweede deel van het Nibelungenlied beschrijft de uitgestelde wraak van Kriemhild, die na haar rouwperiode in Wenen trouwt met de Hunnenkoning Etzel (Attila), en vervolgens haar broer Gunther en zijn gevolg uitnodigt op haar burcht in Hongarije. Daar eindigt het epos met een apocalyptische brand en een slachtpartij waarin vele Hunnen en alle Nibelungen (zoals de Bourgondiërs wel worden genoemd) het leven laten, inclusief Kriemhild zelf. Historici zien in de sage een literaire verwerking van de vernietigende nederlaag die de Bourgondiërs uit Worms in 437 tegen de legers van Attila leden.

...en wat Wagner er van maakte

Voor zijn vrije variatie op de Nibelungensage gebruikte Richard Wagner maar een paar splintertjes van het Nibelungenlied. In de opera Siegfried, het derde deel van de cyclus Der Ring des Nibelungen, is de titelheld een sprookjesfiguur: de verweesde kleinzoon van de oppergod Wotan die opgroeit in de grot van een dwerg in het woud, met behulp van een magisch zwaard een draak verslaat en diens gouden schat en ring steelt _ een toverring die geen rol speelt in het oorspronkelijke Nibelungenlied. Daarna dringt Siegfried door tot de beeldschone godendochter (`Walküre') Brünnhilde die op een door vuur omringde rots wacht op de held die haar wakker zal zoenen.

In Götterdämmerung zien we hoe Siegfried zijn geliefde Brünnhilde verlaat om heldendaden te gaan verrichten, en hoe hij aan het hof van Gunther in Worms door een toverdrankje zijn verleden vergeet en verliefd wordt op 's konings zuster Gutrune. Om haar hand te winnen moet hij voor de koning Brünnhilde veroveren – een koud kunstje voor een held die in bezit is van de `Tarnhelm' die je in alle gedaanten (dus ook die van de koning) kan veranderen. Als Brünnhilde merkt dat ze bedrogen is, en met de verkeerde getrouwd, neemt ze wraak, met behulp van de perfide vazal Hagen, die in bezit wil komen van het Rheingold en de Ring. Siegfried wordt vermoord, Brünnhilde verenigt zich met hem op zijn brandstapel. De Rijn treedt buiten haar oevers om de Ring terug te krijgen en Hagen de verdrinkingsdood te bezorgen.