Ahtisaari dicteerde, hij onderhandelde niet

Het was in Belgrado, zei Ahtisaari gisteravond, snel bekeken: er kon niet worden onderhandeld. De Finse president bracht in Keulen verslag uit.

Twee velletjes met vredesvoorwaarden las de Finse president Martti Ahtisaari woensdagmiddag in Belgrado voor aan de Joegoslavische president Slobodan Miloševic en leden van diens regering. Toen die hem vroegen of ze nog verbeteringen voor de tekst konden voorstellen, antwoordde Ahtisaari droogjes: ,,Ik heb geen toestemming om te onderhandelen. Dit is het beste wat de internationale gemeenschap kan doen.''

Rustig, als een vertellende grootvader, deed Ahtisaari gisteravond in Keulen op een door zo'n duizend journalisten bezochte persconferentie verslag van zijn wederwaardigheden als onderhandelaar. Daarvoor heeft al urenlang in de wandelgangen van de topbijeenkomst van de staats- en regeringsleiders van de Europese Unie in Keulen het woord vrede gecirculeerd. Sommige diplomaten hebben tevergeefs gemaand tot voorzichtigheid. ,,Afwachten tot alle details van de onderhandelingen bekend zijn'', is ook het parool van premier Kok.

Maar de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Joschka Fischer, die zich opvallend vaak in het perscentrum vertoont, spreekt al even opvallend vaak in de verleden tijd als het over de oorlog in Kosovo gaat. Tegen BBC-journalisten grapt hij: ,,Iemand zei me: Het was weer zo'n typisch Duitse oorlog. Hij begon in Berlijn en eindigde in Keulen. Ik zei: Met dit verschil dat wij nu niet met onze buren vochten, maar met hen samenwerkten.'' De grap verwijst naar de EU-top eind maart in Berlijn, vlak na het begin van de bombardementen op Joegoslavië.

Bondskanselier Schröder spreekt even later wat minder in de verleden tijd. Als hij druk handendschuddend en breed lachend met Ahtisaari achter de tafel in de enorme perszaal plaatsneemt, zegt hij: ,,Ik ben blij. De vrede ligt voor het grijpen. We laten die niet uit onze handen glippen'', om meteen daarna zijn buurman een compliment te geven. ,,Het is het persoonlijk succes van Ahtisaari, dat hij heeft kunnen bereiken door de samenwerking met Tsjernomyrdin en Talbott.''

De Finse president zelf lijkt weinig gevoelig te zijn voor de lofprijzing. Hij is voorzichtig over de waarde van het akkoord. ,,The proof of the pudding is in the eating'', waarschuwt hij. Op droge toon vertelt hij met gevoel voor details over zijn ervaringen als vredesonderhandelaar voor de EU.

De Finse president verhaalt hoe hij vanaf begin mei betrokken raakte bij de onderhandelingen die hem de afgelopen dagen oog in oog brachten met Miloševic. ,,Geen enkele keer'', werd bij de gesprekken het verzoek om aanhouding van de Joegoslavische president wegens oorlogsmisdaden van het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag genoemd. De meeste Serviërs aan tafel kende Ahtisaari nog uit de tijd dat hij onderhandelaar voor de VN in Bosnië was. ,,Er heerste een zakelijke sfeer. Er was geen sprake van stemverheffing'', zegt hij. Woensdag was hij ,,van 's middags vijf uur tot 's avonds half tien bezig. Gistermorgen van negen uur tot kwart over tien. Ik heb acht uur kunnen slapen'', vertelt hij tevreden.

Alsof hij de gesprekken met een stopwatch heeft bijgehouden, zegt hij dat het gesprek eergistermiddag om ,,tien over één'' werd hervat en ,,een half uur'' duurde. Toch kwam hij pas gisteravond in Keulen aan. ,,Ik had het vliegtuig van Finnair - excuseer me voor deze kleine commercial - naar Boedapest gestuurd om bij te tanken. Maar dat was te laat terug in Belgrado'', zo verklaart hij de vertraging, en voegt eraan toe dat hij zich eigenlijk had voorbereid op een reeks bezoeken aan Belgrado. ,,Ik was erop ingesteld dat dit niet mijn laatste bezoek aan Miloševic zou zijn.''

De Finse president vertelt dat hij altijd kritisch is geweest over het buitenlandse en veiligheidsbeleid van de Europese Unie. Maar hij is van mening veranderd. ,,Dit is het voorbeeld hoe het moet gaan'', zegt hij nu. Geen misverstand, dat is geen pluim op zijn eigen hoed. ,,Zonder Schröder had ik deze functie nooit kunnen uitoefenen'', onderstreept hij.

Hij heeft nog een groter compliment voor de bondskanselier. Tijdens de gesprekken met Miloševic heeft hij ook gezegd dat de Europese Unie een stabiliteitspact wil voor de Balkan, dat ook voor het herstel van Joegoslavië gebruikt kan worden. Hij heeft daar niet bij gezegd dat landen die voor hulp in aanmerking willen komen de regels van de democratie moeten respecteren. ,,Ik heb gesproken over het Schröder-plan. Ik heb het geen tweede Marshall-plan genoemd'', zegt hij.

De voorbereidingen voor de besprekingen in Belgrado begonnen met onderhandelingen met de Rus Viktor Tsjernomyrdin en de Amerikaan Strobe Talbott. Ahtisaari stelde voor om dadelijk met zijn drieën in een kamer te praten. ,,Dan krijg je geen misverstanden.'' Vier keer ontmoette het drietal elkaar in Helsinki, Moskou en in Petersberg nabij Bonn. Die laatste ontmoeting van afgelopen dinsdag duurde ,,tot 's morgens kwart voor vier'', zegt de president.

In Belgrado vertelde hij dat aanvaarding van het voorstel dat hij meebracht ,,tot een proces van beëindiging van de vijandelijkheden kan leiden''. Nadat het parlement was geraadpleegd kreeg Ahtisaari gistermiddag te horen dat de regering van Joegoslavië en het Servische parlement de vredesvoorwaarden aanvaardden.

Maar wat betekenen die voorwaarden precies? ,,Een eerste stap op weg naar de vrede'', zegt Ahtisaari. Hij schat dat de bombardementen op Joegoslavië ,,binnen twee, drie dagen'' kunnen stoppen. ,,Veel zwaar werk moet nog gebeuren'', zegt de Finse president, ,,maar de eerste stap naar vrede is gezet.'' Voordat Ahtisaari in Keulen is, blijkt Belgrado al met Brussel contact te hebben opgenomen over de uitvoering van de plannen.

Ahtisaari staat op om de Europese regeringsleiders tijdens een diner uitgebreid van zijn wederwaardigheden op de hoogte te stellen. De stampvolle zaal journalisten lijkt de normale beroepsmatige afstandelijkheid even te vergeten. Zij geven hem een luid applaus.