`Ik wil helder spreken met mijn drum'

Met zijn vader en zijn twaalfkoppige Percussion Orchestra speelt meester percussionist Aly N'Diaye Rose zondagmiddag in Rotterdam. En krijgt waarschijnlijk de stijfste harken aan het dansen.

,,Soms spelen we in plaatsen als Amstelveen en staan mensen met hun armen over elkaar te kijken. Ze applaudisseren, ze vinden dus wel mooi wat we doen, maar ze blijven er stijf bij staan. Ik denk dat dat het grote verschil is tussen spelen in Senegal en in Nederland; daar speel je met het publiek, hier voor het publiek.''

Ondanks de afwachtende houding van veel Nederlandse concertbezoekers krijgt percussionist Aly N'Diaye Rose (Dakar, 1959) iedere keer weer de moeilijkste zalen in beweging en de stijfste harken aan het dansen. Het is dan ook niet voor niets dat hij `de kroonprins van de Senegalese percussie' wordt genoemd. Hij is een waardig opvolger van zijn vader Doudou, de legendarische meesterdrummer die de Senegalese percussie wereldwijd bekendheid gaf. Aanstaande zondag speelt Aly N'Diaye Rose samen met zijn vader en zijn twaalfkoppige Percussion Orchestra op het Dunya Festival in Rotterdam.

In Senegal heeft iedere familie een eigen instrument. Het specialisme van de N'Diaye-clan is de sabar, een met geitenvel bespannen, langwerpige trommel, die met de hand en een gekromde stok wordt bespeeld. N'Diaye Rose's percussieband telt vijf verschillende sabars, waarmee de dansers en zangers worden begeleid. ,,De mbuengambuenga speelt droge noten'', legt N'Diaye Rose uit. ,,Net als de talmbat en de lamb, die een diep basgeluid voortbrengen, is het een begeleidingsinstrument. De ndèr en doungoung zijn solo-instrumenten. De ndèr, die heel groot is en een enorm geluid heeft, werd vroeger gebruikt om boodschappen door te seinen van dorp naar dorp. Er zijn verschillende ritmes om een bruiloft aan te kondigen, te waarschuwen voor de komst van een zwerm sprinkhanen of om een dorpschef op te roepen. Als in een soort estafette werd het signaal om de paar kilometer overgenomen door een volgende drummer zodat in korte tijd afstanden van wel 50 kilometer werden overbrugd. Tot twintig jaar geleden deed de tam-tam zo dienst als een soort draadloze telefoon.

,,Tegenwoordig wordt de tam-tam alleen nog op het platteland gebruikt om boodschappen door te seinen. In Dakar kom je gewoonweg niet boven het verkeerslawaai uit. Met de modernisering heeft de drum meer een amusementsrol gekregen. Bijvoorbeeld bij het worstelen, de nationale sport in Senegal, worden drums gebruikt om het publiek op te zwepen.''

De percussie speelt nog wel de traditionele rol van helend instrument. N'Diaye Rose: ,,Een week lang wordt iedere dag op gezette tijden gedrumd en gezongen waarbij de zieke in een trance raakt. Als het werkt, absorbeert de drummer de aandoening. Dit ritueel wordt alleen uitgevoerd door drummers jonger dan vijftig. Je moet gezond en sterk zijn om de ziekte te kunnen opvangen.''

Aan ritmische ziektebestrijding doet N'Diaye Rose tegenwoordig niet veel. Al tien jaar woont hij in Den Haag waar hij les geeft aan het conservatorium. ,,Na een optreden op het North Sea Jazz Festival in 1989, vroegen studenten van het conservatorium of ik hen les wilde geven. De sabar is een moeilijk instrument om te bespelen – veel moeilijker dan de djembe waar veel mensen hier mee op straat spelen – maar die studenten waren heel serieus. Door hun inzet ben ik plezier gaan krijgen in het lesgeven.''

N'Diaye Rose speelt ook al jaren samen met Nederlandse percussionisten zoals de Nederlandse Slagwerkgroep Den Haag en Circle Percussion. Maar de drumexpert schrikt ook niet terug voor muzikale samenwerking die de grenzen van de percussiewereld overschrijdt. Zo trad hij op met onder andere The Rolling Stones, jazz-trompettist Miles Davis, Stevie Wonder en begeleidde hij een voorstelling van het Scapino Ballet. ,,Door het samenspelen met Westerse groepen heb ik geleerd de muziek van Senegal te integreren met niet-Afrikaanse muziektradities. Hier heb ik geleerd stijlen te mengen en flexibeler te spelen. Ik ben nu zelfs gevraagd op te treden met een symfonieorkest.''

,,Het blijft moeilijk te spelen met muzikanten die aan bladmuziek vastzitten', vindt N'Diaye, die zelf geen noten leest en alles op gehoor doet. ,,Ik wil met mijn instrument helder en direct spreken tegen het publiek. En dat kan niet als je de hele tijd naar het papier zit te turen.''

Hoewel hij ondertussen een Nederlands paspoort heeft, wordt N'Diaye in Senegal gezien als een nationale held. Zijn inspanningen voor de internationale verspreiding van Senegalese muziek worden dit jaar beloond met een van 's lands hoogste onderscheidingen die hem door de Senegalese president in eigen persoon wordt overhandigd. ,,Je zou het een missie kunnen noemen'', beantwoordt N'Diaye de vraag of zijn rol van muzikaal ambassadeur een bewuste is. ,,Muziek kent geen grenzen. Waarom zou er in Nederland geen marimba of sabar worden gespeeld? Senegal kent ongelooflijk veel verschillende muziekstijlen. Het zou zonde zijn als ze alleen daar te horen zijn.''

Aly & Doudou N'Diaye Rose: 6/6, 13.00u. op het grote podium van het Dunya Festival in Rotterdam; 7/10 Theater Zuidplein, Rotterdam. Tel 010-4816500.