Surinaamse economie op ieders lippen

Surinamers in Nederland praten vooral over de beroerde economische situatie in het land. Politieke discussies liggen gevoelig.

Als president Wijdenbosch dezer dagen aftreedt en de Surinaamse douane dus haar staking beëindigt, dan kan vrachtvervoerder Jos Steeman weer duizenden pakketten verspreiden over Suriname. Tonnen voedsel, tampons en medicijnen uit Nederland.

Zijn handel is illustratief voor het wel en wee van de voormalige kolonie: ,,Toen de regering Henk Goedschalk in 1997 neerzette als president van de Centrale Bank, ging de koers van de Surinaamse gulden al omlaag. Het land kon steeds minder importeren. In 1997 vervoerde ik nog 740 containers, vorig jaar maar 513.'' Nu het echt slecht gaat, bloeit zijn handel weer op: Surinamers in Nederland sturen pakketten naar familieleden. ,,De containers zijn niet aan te slepen.''

Zo'n 300.000 Surinamers in Nederland en een handvol betrokken Nederlanders volgen de huidige crisis in Suriname op de voet. Ze liggen met name wakker van de economische problemen, die veel van de 400.000 Surinamers aan de rand van het bestaansminimum heeft gebracht. ,,Hier vertellen ze vooral tegen elkaar dat ze gisteren nog een doos hebben gestuurd'', zegt H. Strijk, voorzitter van de vereniging `Ons Suriname' in Amsterdam.

Politieke discussies voeren Surinamers liever niet, zegt Strijk. Dagelijks komen vele Surinamers in het verenigingsgebouw, maar politieke debatten zijn er al drie jaar niet georganiseerd. ,,In de jaren tachtig was men niet vrij om een politiek standpunt in te nemen (onder het bewind van oud-legerleider Desi Bouterse, red.). Die tijd heeft diepe wonden geslagen en werkt nog steeds door, ook in Nederland.''

Sinds zijn aantreden in 1996 wordt president Wijdenbosch beschouwd als marionet van Bouterse. Maar het laatste jaar groeit de kloof tussen hen. Wijdenbosch ontsloeg Bouterse als `Adviseur van Staat' en nu roept Bouterse op zijn beurt om het aftreden van Wijdenbosch. Die weigert dat tot nu toe, ondanks een motie van wantrouwen die een meederheid van het Nationale Assemblee gisteren aannam.

,,Suriname is een raar land'', zegt H. Prade, oud-voorzitter van de Surinaamse rekenkamer. ,,Ieder normaal denkend mens zou verwachten dat Wijdenbosch nu af moet treden. Maar hij is met geen stok weg te krijgen.'' De economie is in drie jaar alsmaar achteruit gegaan onder leiding van de Nationaal Democratische Partij (NDP), zegt econoom P. van Dijck. ,,Wijdenbosch heeft de nominale lonen van het overheidspersoneel - de helft van de Surinaamse beroepsbevolking - in 1997 verhoogd. Tegelijkertijd begon de bouw van twee dure bruggen. Tegenover deze hoge overheidsuitgaven stonden echter minder inkomsten. Door een verslechtering van de relaties met Nederland kwam de ontwikkelingshulp vrijwel tot stilstand. Bovendien daalden op de wereldmarkt de prijzen voor bauxietprodukten, een belangrijke inkomstenbron voor Suriname. Door de terugval in buitenlandse deviezen raakte de Surinaamse gulden overgewaardeerd maar Wijdenbosch weigerde de koers aan te passen. Nu gaat hij alsnog met een rotgang naar beneden.''

De Surinaamse gemeenschap is klein, in Nederland en in het thuisland. Daardoor kent bijna iedereen elkaars politieke standpunt, ondanks de taboes. Voor een deel lopen de scheidslijnen, net als de politieke partijen in Suriname, langs etnische grenzen. Maar de belangrijkste tweedeling lijkt die tussen vóór en tegenstanders van de NDP en dus voorzitter Bouterse. Strijk van Ons Suriname is tegen, durft hij wel te zeggen. ,,Wijdenbosch of Bouterse, het maakt weinig uit. Ze zijn NDP'ers, en dus verantwoordelijk voor het verval na de staatsgreep in 1982.''

Ook Nederlanders die Suriname kennen zoals de secretaris van de Surinaams-Nederlands Kamer van Handel en Industrie, R. Schermel, grossieren niet in politieke uitlatingen. Zelf werd hij als ambassademedewerker in 1983 door de legerleiding Suriname uitgezet. Maar de economische malaise betreurt hij wel: ,,Veel zit tegen op het ogenblik: behalve de bauxietprijzen, is de visserij benadeeld omdat Surinaamse vissers volgens de Amerikanen verkeerde netten gebruiken - die schildpadden meenemen.''

Hoogleraar Caraïbische Studies G. Oostindie waagt zich wel aan politieke speculaties. Wijdenbosch zal het veld moeten ruimen, maar hoe verder? ,,Oud-president Venetiaan kan moeilijk weer van stal worden gehaald. De positie van de hindoestanen in Suriname wordt steeds belangrijker, dus eigenlijk is het de beurt aan een hindoestaan om het Nieuw Front - het samenwerkingsverband tussen o.a. de creoolse NPS, de hindoestaanse VHP en de javaanse KTPI, red. - te leiden. Maar wie? Er zijn zo weinig voor de hand liggende leiders. Ondertussen blijft Bouterse een dynamische indruk maken.''

Er zal een noodkabinet komen, verwacht de Surinaams-Nederlandse journalist R. Kross. ,,Een kabinet dat zowel economisch als bestuurlijk in staat is om de huidige crisis op te lossen. Er zijn kandidaten genoemd, zoals oud-directeur van de Centrale Bank, A. Telting. Dat is een integere man met enorme ervaring op economische gebied.''

Voor de benoeming van zo'n neutrale interim-president heeft de oppositie een tweederden meerderheid nodig in de Nationale Assemblee. Lukt dat niet, na twee ronden, dan wordt de Verenigde Volksvergadering bijeen geroepen met zo'n 800 afgevaardigden uit het hele land. De interim-president moet verkiezingen uitschrijven.

En wat te verwachten van de charismatische, van drugshandel verdachte, oud-legerleider Bouterse? Hij zal, als herkozen voorzitter van de NDP, de crisis proberen te gebruiken voor een politieke heropstanding, denkt Oostindie. ,,Wijdenbosch krijgt nu de schuld. Daardoor kan Bouterse zeggen dat hij het beter zal doen. Maar hij is net zo verantwoordelijk voor het wanbeheer als Wijdenbosch.''